Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Rebeka Tiktiner. XVI-wieczna prekursorka pedagogiki i feminizmu

Autor wpisu: Mariusz Derecki
Data publikacji: 08.08.2011
Okres historyczny: Odrodzenie XVI w.

Rebeka Tiktiner – urodzona w XVI wieku w Tykocinie prekursorka pedagogiki i feminizmu; pierwsza na świecie kobieta, która odważyła się napisać w jidysz księgę przeznaczoną tylko dla kobiet.

Dzisiejszy Tykocin jest pełnym uroku, choć nieco sennym miasteczkiem położonym nad Narwią, którego bardziej i mniej ważne sprawy toczą się stałym, powolnym rytmem. Był jednak taki czas, kiedy jego znaczenie przewyższało istotnie wagę pobliskiego Białegostoku – obecnie stolicy województwa. O dawnej świetności miasta świadczą okazałe barokowe budowle – kościół z XVIII wieku we wschodniej pierzei rozległego rynku, tuż przy nim alumnat, synagoga z około 1642 roku oraz budynki mieszkalne na Kaczorowie, czyli dzielnicy zamieszkanej niegdyś przez Żydów.

Był też taki czas w historii Tykocina, kiedy kahał białostocki oficjalnie podlegał kahałowi tykocińskiemu. Co zresztą dziwić nie powinno, bo przecież kahał tykociński miał być drugim co do wielkości w całej Rzeczypospolitej, tuż po kahale krakowskim.

Dzieje gminy żydowskiej w Tykocinie rozpoczynają się w 1522 roku. Wtedy to ówczesny właściciel miasta – wojewoda trocki Olbracht Gasztołd – miał sprowadzić pierwszych Żydów. Nikt jednak nie mógł wówczas przypuszczać, że tuż po tym wydarzeniu właśnie tu przyjdzie na świat jedna z najważniejszych osób w historii miasteczka, a z pewnością jedna z istotniejszych postaci w kulturze żydowskiej. Nowożytna pedagog i, w pewnym sensie, prekursorka feminizmu – Rebeka Tiktiner.

Dokładna data jej urodzin nie jest znana, źródła historyczne informują nas jedynie, że wydarzenie to miało miejsce pod koniec pierwszej połowy XVI stulecia. Wiemy natomiast z całą pewnością, że zmarła 13 kwietnia 1605 roku, ale już w czeskiej Pradze. Inskrypcja na jej kamieniu nagrobnym, znajdującym się na starym cmentarzu żydowskim w Pradze, tytułuje jej ojca Moreinu harav rabbi („Nasz mistrz, nauczyciel i rabbi”) Me’ir Tikotin, co wskazuje jednoznacznie na to, że Rebeka była córką rabina z Tykocina, i co z wielkim prawdopodobieństwem pozwala nam dedukować, że swoją wiedzę z zakresu języka hebrajskiego oraz literatury rabinicznej zdobywała pod bacznym okiem ojca.

Dzięki źródłom historycznym wiemy także, że mąż uczonej nie pełnił funkcji rabbiego, a zatem tytuły widniejące na jej nagrobku, takie jak rabbanit („nauczyciel”) oraz darshanit ve-rabbanit („kaznodzieja i nauczyciel”) nie były jedynie tytułami honorowymi, lecz odzwierciedlały jej zaangażowanie w życie żydowskiej społeczności w Pradze, a być może także i w innych miejscach. Inskrypcja informuje nas także, że Rebeka Tiktiner „nauczała dniami i nocami kobiety w każdej bogobojnej wspólnocie”. A zachowane księgi potwierdzają, że tłumaczyła kobietom modlitwy w synagodze, objaśniała sens liturgii, modliła się i śpiewała razem z nimi.

To wszystko zostało udokumentowane przede wszystkim w księdze jej autorstwa Meineket Rivkah, zawierającej wskazówki moralne, kazania i komentarze, jakie prezentowała żydowskim kobietom. Księga ta została opublikowana po śmierci autorki w 1609 roku, a drugie jej wydanie ukazało się w Krakowie w 1618 roku. Meineket Rivkah jest bez wątpienia pierwszą księgą napisaną w jidysz przez żydowską kobietę. Znaczna jej część została też poświęcona poradom z zakresu opieki nad dziećmi, ich wychowania i edukacji. Autorka instruowała matki, w jaki sposób należy zachęcać synów do nauki, i choć roli edukacji dziewcząt Rebeka nie lekceważyła, to zgodnie z duchem swojej epoki nie była zwolenniczką przykładania nadmiernej wagi do ich kształcenia. Uważała, że córki powinny nade wszystko wspierać matki, przejmując od nich znaczną część obowiązków domowych, tak by te mogły mocniej zaangażować się w dzieło edukacji swoich synów.

Rebeka z Tykocina przestrzegała także matki, by nie oczekiwały zbyt wiele od swoich dzieci. Przytaczała nawet popularne wówczas powiedzenie mówiące o tym, iż jedna matka może wychować dziesięcioro dzieci, lecz dziesięcioro dzieci może nie być w stanie utrzymać jednej matki. W tym miejscu warto jednak podkreślić, by do nauczania i porad Rebeki nie przykładać naszych dzisiejszych miar, ale brać pod uwagę ówczesny kontekst społeczny i kulturowy, a w związku z tym nie oburzać się na uczoną zanadto i nie podważać jej roli w motywowaniu kobiet do emancypacji.

Rebeka, jak na swoje czasy, była osobą bez wątpienia wyjątkową. Nie dość, że doskonale znała literaturę hebrajską i spisaną w języku jidysz, to jeszcze wykazywała się gruntowną wiedzą dotyczącą Biblii, Talmudu oraz midraszy. Sama odważyła się chwycić za pióro i napisać wspomnianą księgę będącą przewodnikiem dla żydowskich kobiet, którym mogły się kierować w swoim – z naszego dzisiejszego punktu widzenia – niełatwym życiu.

Niestety niemal nic nie wiemy o dzieciństwie Rebeki spędzonym w Tykocinie. Nie wiemy, w jakim wieku opuściła to urokliwe miasteczko na pograniczu Litwy i Mazowsza, by osiąść na stałe w Pradze. Nikt chyba jednak nie może wątpić, że w kształtowaniu naszej osobowości ogromną, jeśli nie najważniejszą rolę odgrywa okres dzieciństwa. Wiemy też, jaką rolę w wykształceniu Rebeki odegrał jej ojciec, ale przecież nie bez znaczenia musiały być także wydarzenia, jakich uczona była świadkiem w Tykocinie.

Dzisiejszy Tykocin wygląda zupełnie inaczej niż ten z XVI wieku. Nawet obecna synagoga nie może pamiętać Rebeki, bo zastąpiła wcześniejszą drewnianą, ale dopiero w pierwszej połowie XVII wieku. Jedynie Kaczorowo, dawna dzielnica żydowska, pozostaje w tym samym miejscu, w którym istniało w wieku XVI, tyle że z późniejszą o niemal 200 lat zabudową. Jednak wędrując po uliczkach Tykocina, warto poszukać klimatu dawnego miasteczka, popuścić wodze fantazji i spróbować wyobrazić sobie, jak mogło ono wyglądać, gdy na świat przyszła sławna Rebeka Tiktiner.

Źródło:

Waldemar Monkiewicz, Tykocin, Białystok 1983.
Emily Taitz, Rivkah bat Meir Tiktiner. Sixteenth century educator author and scholar, [dostępny na:] http://mobile.myjewishlearning.com/culture/2/Literature/Yiddish_and_Ladino/European_Writing/Rivkah_Tiktiner.shtml.
Frauke von Rohden, Rivke bas Me`ir Tiktiner, [dostępny na:] http://jwa.org/encyclopedia/article/tiktinerrivke-bas-meir.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1596)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin
Tykocin

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter