Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Synagoga w Zamościu

Autor wpisu: Andrzej
Data publikacji: 21.09.2011

W Zamościu do dziś zachowała się część dawnej dzielnicy żydowskiej. Uwagę przykuwa zwłaszcza późnorenesansowa synagoga. To jedna z najpiękniejszych bożnic w Polsce. Zwłaszcza po niedawnej renowacji robi wrażenie.

Gdy Jan Zamoyski zakładał Zamość, nikt nie przypuszczał, że „miasto idealne” wkrótce stanie się tyglem kulturowym. Szybko sprowadzili się tu nie tylko Polacy, lecz także Niemcy, Rosjanie, Grecy, Włosi, Szkoci, Ormianie i Żydzi. Początkowo Zamoyski wydał przywilej osiedlania się wyłącznie katolikom, jednak rzeczywistość szybko zmusiła go do weryfikacji tego postanowienia. W 1585 roku zezwolił na osiedlanie się Ormianów, a już trzy lata później Żydów.

Do Zamościa przybyli Żydzi sefardyjscy, głównie z krajów basenu Morza Śródziemnego (a zwłaszcza Turcji i Wenecji) oraz prawdopodobnie z Amsterdamu. To gwarantowało hetmanowi doskonałe kontakty handlowe z Bliskim Wschodem. Sefardyjczycy to Żydzi pochodzący z Półwyspu Iberyjskiego, z którego zostali wygnani pod koniec XV wieku.

Zamoyski zezwolił Żydom na budowę kamienic przy ulicy Żydowskiej (obecnie to ulica Zamenhofa), synagogi, chederu (czyli szkoły wyznaniowej dla chłopców) oraz mykwy (łaźni rytualnej). Na przełomie XVI i XVII wieku w mieście powstał także pierwszy cmentarz żydowski. W latach 1610–1618 (lub 1620, daty te nie są pewne) przy obecnej ulicy Pereca wzniesiono synagogę w stylu późnorenesansowym. A tuż po niej wybudowano jeszcze bet midrasz, czyli dom nauki i modlitwy. Gmina stopniowo rozrastała się i zyskiwała na znaczeniu. Reprezentowała ona wysoki poziom intelektualny, o czym świadczy fakt, że już w XVII wieku pisano o żydowskim Zamościu, że to „miasto pełne uczonych i pisarzy bez różnicy”.

Pierwotnie synagoga składała się tylko z jednego pomieszczenia o kwadratowym kształcie, ale najpewniej już w latach 30. XVII wieku od stron południowej i północnej dobudowano babińce, czyli specjalne części przeznaczone dla kobiet. Budynek wieńczy attyka, za którą kryje się tak zwany dach pogrążony. Podłoga sali modlitewnej jest znacznie obniżona w stosunku do pozostałych pomieszczeń. Sklepienia wewnątrz bożnicy są bogato zdobione. Wprawne oko dostrzeże, że dekoracja sztukatorska przypomina tę z kolegiaty. Oba budynki wykańczano w tym samym czasie i obu zastosowano ten sam typ dekoracji sklepień zwany kalisko-lubelskim. Linie sklepienia są podkreślone perełkowaniem (co znów jest charakterystyczne dla Lubelszczyzny) – „perełki” odciskało się z szablonu w jeszcze miękkiej zaprawie, a następnie wypełniało barwnikiem. W synagodze zastosowano do tego drogi wówczas cynober. Warto jeszcze zwrócić uwagę na spojenia pilastrów narożnych łączących elementy stropu – są wklęsłe i uformowane w kształt rowkowanej muszli. Przy wschodniej ścianie sali modlitewnej znajduje się piękny aron ha-kodesz, czyli wnęka do przechowywania zwojów Tory.

W XVIII wieku synagogę znacznie przebudowano: zmieniły się elewacja i dach budynku, zniknęła attyka, babińce zyskały drugą kondygnację. Od zachodu wybudowano dodatkowy przedsionek połączony z sąsiadującą kamienicą, w której znajdowała się siedziba gminy. W 1788 roku na środku sali głównej umieszczono bimę altanową z kutego żelaza, ufundowaną przez rabina Samuela Barzela.

W czasie drugiej wojny światowej hitlerowcy zrabowali i zdewastowali bożnicę. W 1941 roku utworzono tu stajnię, a później warsztaty stolarskie. Po wojnie synagogę wyremontowano, przez wiele lat starano się przywrócić jej wygląd zbliżony do XVII-wiecznego, przestała jednak pełnić funkcję domu modlitwy. W latach 1951–1954 utworzono tu magazyn. A od 1959 roku do 2005 roku działała tu Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna.

W 2005 roku bożnicę przekazano Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego, która po kilkuletnim zbieraniu funduszy, w latach 2009–2010 przeprowadziła kapitalny remont i konserwację budynku. Synagoga nareszcie odzyskała dawny blask.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1013)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter