Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Skępe. Warto nas odwiedzić...

Autor wpisu: Bożena.Ciesielska
Data publikacji: 14.10.2011
Okres historyczny: PRL 1944-1989

Warto odwiedzić Skępe, zobaczyć klasztor Bernardynów, figurkę Skępskiej Madonny, „Zajazd pod Kasztanami”, grodziska i wspaniałe okazy różnych roślin.

Klasztor

Kopulaste wieże
kłują niebo
Duch spokoju unosi się w mroku
Mnich w brązowym habicie
Przejdzie cicho przed tobą
Dzwony zagrają potężnie
Świece błysną nieśmiało
Gdy siedzisz w krużgankach klasztoru
Przytłoczony jego wiedzą i historią
Myślisz o prawdach zamkniętych w tych murach
O starych książkach pełnych wiedzy
O szkieletach spoczywających w piwnicach
I nie wiesz ile nadziei znajduje się w ludziach
Klęczących tu na zimnych posadzkach
Ile szeptów wysłuchiwały te kolumny
Pochylasz głowę nad majestatem
Stajesz się jakby trochę lepszy

Sławomir Ciesielski, wiersz z tomu W kolejce do nieba, opublikowanego w 1989 roku.

Skępe leży w ziemi dobrzyńskiej, która graniczy z Mazowszem, ziemią chełmińską i Kujawami Wschodnimi. Nazwę swą wzięła od grodu w Dobrzyniu nad Wisłą. Mikołaj Kościelecki herbu Ogończyk – właściciel Wioski i okolic – uzyskał w 1445 roku przywilej królewski na założenie miasteczka. W 1867 roku Skępe utraciło prawa miejskie. Przywrócono je w 1997 roku. Swą nazwę – według jednej z wersji – zawdzięcza nieurodzajnym i skąpym glebom, które często przeznaczano pod zalesienie. Według innej wersji podaje się, że malownicze położenie osady na kępie rozłożonej wśród jezior, bagien i mokradeł, dało początek nazwie Skępe, czyli grodu na kępie.

W Wymyślinie (od 1997 roku jest to część Skępego) znajduje się późnogotycki zespół klasztorny. Mikołaj Kościelecki – późniejszy biskup chełmiński – sprowadził z Koła bernardynów, by sprawowali tu opiekę duszpasterską nad wiernymi. W latach 1508–1510 wzniesiono klasztor i kościół. Budowla powstała w miejscu, które było związane z licznymi uzdrowieniami i łaskami Bożymi. Świątynia otrzymała wezwanie Zwiastowania Najświętszej Marii Panny.

W kościele znajduje się wiele zabytkowych obrazów, malowideł ściennych, nagrobków i rzeźb barokowych. Klasztor ojców Bernardynów otaczają krużganki z XVIII wieku. Całość budowli chroni mur, za którym rośnie pomnik przyrody – ogromny dąb mający w obwodzie 620 centymetrów. Jest on największym i najstarszym dębem w naszej okolicy, często prezentowanym na widokówkach.

Na szczególną uwagę zasługuje figurka Matki Bożej Skępskiej, zwana Skępską Madonną. To rzeźba gotycka z końca XV wieku z datą na cokole: „1496 rok”. Została przywieziona z Poznania przez córkę kasztelana, Zofię Kościelecką, i umieszczona w ołtarzu głównym murowanego klasztoru. Figurkę wykonano z drewna lipowego, ma 96 centymetrów wysokości i przedstawia pełną wdzięku, smukłą Madonnę o charakterystycznym dla gotyckich figurek przegięciu, łagodnej twarzy dziecka i opadających włosach ujętych w spiralnie skręcone loki. Jest ubrana w sukienkę, która zachowała ślady polichromii i złoceń. Obecnie rzeźbę pokrywa płaszcz kształtu stożkowatego.

W klasztorze ojców Bernardynów znajduje się marmurowa tablica poświęcona Gustawowi Zielińskiemu. Napis na niej głosi: „Nie zginie praca dla dobra ludzkości, gdy płynie z źródeł najczystszej miłości”. Na środku wirydarza Zielińscy zbudowali kaplicę Świętej Barbary. Jest to grobowiec tej rodziny.

Warto zajrzeć na teren Zespołu Szkół imienia Waleriana Łukasińskiego w Skępem. Obok gmachu szkoły mieści się stary budynek dawnego Państwowego Liceum Pedagogicznego im. W. Łukasińskiego w ówczesnym Wymyślinie oraz stary budynek sali sportowej.

Należy zwrócić uwagę na pozostałości dawnego zajazdu przydrożnego. Został zbudowany na początku XIX wieku (w 1826 roku) w stylu klasycystycznym. Zespół budynków usytuowano wokół czworobocznego dziedzińca. Po bokach „Zajazdu pod Kasztanami” (dawniej mieściła się tu restauracja) znajdują się dwie bramy. Budynek zbudowano na planie prostokąta, dach jest czterospadowy. Oprócz budynku głównego pozostała jeszcze oficyna boczna.

Ciekawym obiektem znajdującym się przy ulicy Klasztornej jest parterowy drewniany budynek wzniesiony na kamiennej podmurówce. Mieści się w nim siedziba nadleśnictwa. Obiekt pochodzi z początku XIX wieku i był dwukrotnie przebudowywany. Jest pokryty wysokim dwuspadowym dachem z facjatkami. Prostokątne okna mają okiennice, a wejście frontowe ozdabia ganek wsparty na kolumnach.

Pozostałością boru mazowieckiego jest Borek, obejmujący obszar około 10 hektarów. Pełni funkcję parku, nad którym opiekę sprawuje nadleśnictwo. Przez wiele wieków wchodził on w skład posiadłości ojców bernardynów. Z czasem zbudowano tu kapliczkę, a okoliczni ziemianie wybrali ten teren na miejsce wiecznego spoczynku. W XVIII wieku wzniesiono budowlę na wzór warszawskich Powązek. W niszach spoczęły szczątki wielu znakomitych obywateli ziemi dobrzyńskiej. W czasie drugiej wojny światowej Niemcy zniszczyli katakumby. Obecnie Borek stanowi formę pośrednią między drzewostanem naturalnym a założeniem parkowym. Skład gatunkowy tutejszej flory jest bardzo urozmaicony.

Maria Wanda Czarnecka (emerytowana nauczycielka Zespołu Szkół w Skępem) z pomocą miejscowego leśnika ustaliła, że „przy kapliczce wokół drzew rosną: astry alpejskie, fiołki, barwinek pospolity, chryzantemy, konwalie, kosaćce, paprocie i stokrotki. W Borku znajduje się urozmaicony cenny drzewostan z przewagą drzew liściastych. Wśród drzewostanu występują: buki zwyczajne, dęby, jarzęby pospolite, kasztanowce zwyczajne, klony (klon zwyczajny, klon jawor), lipy drobnolistne, modrzew europejski, sosny, śliwa mirabela. W poszyciu rosną również krzewy: ałycza (śliwa wiśniowa), dziki bez czarny, bez koralowy, jałowce (przy krzyżu) i maliny.

Od strony południowej w pozostałości Puszczy Mazowieckiej nad Jeziorem Wielkim – wśród domków letniskowych – zostały wprowadzone takie rośliny jak: żywotnik pospolity, świerk, brzoza, wierzba. Wśród cienistego i wilgotnego zadrzewienia rośnie w runie między innymi niecierpek pospolity (roślina lecznicza), na polanach występują konwalie majowe, paprocie, niezapominajki, glistnik jaskółcze ziele, barszcz zwyczajny, złoć mała. Można spotkać również grzyby na przykład opieńki miodowe, czubajki kanie, podgrzybki zajączki.

Spacerując alejkami wśród zieleni, można zobaczyć wiele zwierząt chronionych na przykład wiewiórki (zbierające nasiona dębu lub orzechy leszczyny), latające nietoperze, krety wychodzące z kretowisk, jeże, czasami zające. Wśród koron drzew i w poszyciu gnieżdżą się i żerują gawrony, wróble, sikory, sowy, dzięcioły (kilka gatunków), kukułki, kwiczoły, kosy, szpaki, drozdy, czasami na skraju lasu – bażanty.

Od strony zachodniej wprowadzono nawłoć (bylinę ozdobną, leczniczą), która wabi owady na przykład pszczoły zbierające nektar z kwiatów, przelatujące motyle, trzmiele, ważki, osy i wędrujące biedronki”.

Na naszym terenie istnieją prasłowiańskie grodziska. Jedno z nich nazywamy Okopem. Leży ono na połączeniu Jeziora Wielkiego i Jeziora Małego. Ma kształt owalny. Jest przykładem nizinnego grodziska pierścieniowatego. W XI–XIII wieku istniał tu gród obronny. W 1939 roku gród skępski był obiektem badań, które pozwoliły ustalić, że usypano go na platformie z bierwion dębowych ułożonych na bagnie. Ziemie te wybierano chętnie do zakładania osad ze względu na lasy i liczne jeziora. Warstwa węgla drzewnego potwierdziła przypuszczenia, iż około XI wieku gród został strawiony przez ogień.

Do centrum Skępego możemy dojść aleją spacerową wzdłuż Jeziora Małego. Po prawej stronie na wzniesieniu istniał kiedyś cmentarz żydowski (kirkut). Na wzniesieniu przy ulicy Kościelnej stała drewniana dzwonnica (rozebrana). Mieścił się tu kiedyś drewniany kościółek, którego powstanie wiąże się z lokacją miasteczka. Niestety spłonął. Na wzniesieniu zbudowano kościół Miłosierdzia Bożego.

Ulica Kościelna wiedzie nas na Rynek, którego cechą charakterystyczną są murowane parterowe kamieniczki z pięterkami w szczytach o skromnych cechach barokowo-klasycystycznych z przełomu XVIII i XIX wieku. Przy ulicy Dobrzyńskiej mieściły się przed wojną bożnica (świątynia żydowska) i mykwa (łaźnia). Na środku Rynku znajduje się metalowy odlew koziołka. W dawnych czasach hodowano u nas dużą ilość kóz, a mieszkańców Skępego nazywano „koźlarzami”. Jezioro Święte zawdzięcza swą nazwę legendzie o pogańskiej świątyni zatopionej w jego wodach. Być może zatopiono w nim przedmioty kultu pogańskiego. Podobno z wód jeziora wydobywają się dźwięki dzwonów.

W odległości około kilometra od zabudowań wsi Babie Ławy i około 750 metrów od linii kolei żelaznej leży grodzisko zwane Grzępą. Wokół rozciągają się jeziora: Mielne i Patana. Grzępa jest dość dużym wzniesieniem jak na nasze równinne tereny. Ma kształt lekko zagłębionego majdanu. Obszar jest zalesiony. Znalezione tu naczynia gliniane pochodzą z XI–XIII wieku. Grodzisko ma charakter „cyplowaty”, a ze względu na formę reliktu jest „pierścieniowate”. Był tu gród obronny, być może wzniesiony w celu ochrony północnych terenów Mazowsza przed najazdami ludów pruskich. Grodzisko zostało spalone w XIII wieku. W pobliżu znajduje się także inne grodzisko o nazwie Laluszka. Możliwe, że w XIV wieku powróciło tu osadnictwo.

Miejscem godnym obejrzenia jest teren torfowiskowego rezerwatu „Skępe”. Występująca w nim roślinność ma charakter zbiorowisk naturalnych. Stwierdzono tu występowanie 241 gatunków roślin, w tym siedmiu rzadkich reliktowych. Wielką osobliwością jest brzoza niska. Można tu spotkać łabędzia, zająca, sarnę, kaczkę, bociana… Jeziora: Mielne i Patana są pokryte roślinnym kożuchem nazywanym przez mieszkańców „płem”. Ze stojącej wieży widokowej można podziwiać krajobraz.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną osobliwość Skępego. Po klęsce cholery, która nawiedziła ziemię dobrzyńską w 1831 roku, ludność katolicka wystawiła kilkadziesiąt krzyży cholerycznych zwanych karawakami. Do dziś zachował się drewniany krzyż przy ulicy Sierpeckiej. Ma dwa ramiona – jedno dłuższe, drugie krótsze. W 2000 roku mieszkańcy Skępego wymienili stary krzyż na nowy, także drewniany.

Naszą miejscowość warto odwiedzić o każdej porze roku, nie tylko latem. Skępe i okolice są znakomitym miejscem wypoczynku. Kompleks Jezior Skępskich oraz system stawów stanowią Obszar Chronionego Krajobrazu „Jeziora Skępskie”, który łączy rzeka Mień. Jeziora, lasy, łąki i dwie wytyczone ścieżki przyrodniczo-leśne oraz pięć szlaków turystycznych sprzyjają aktywnemu wypoczynkowi na łonie natury. Warto nas odwiedzić, by nie tylko wypocząć, lecz także poznać Skępe i okolice…

Źródło:

Kajzer Leszek, Horonziak Arkadiusz, Budownictwo obronne ziemi dobrzyńskiej, Włocławek 1995.
Karwicka Teresa, Kultura ludowa ziemi dobrzyńskiej, Warszawa–Poznań–Toruń 1979.
Kącki Zbigniew, Rezerwaty i pomniki przyrody województwa włocławskiego, Włocławek 1988.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1505)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Skępe. Kościół i klasztor bernardynów
Skępe. Kościół i klasztor bernardynów
Kościół i klasztor bernardynów w Skępem
Kościół i klasztor bernardynów w Skępem
Skępe
Klasztorne wieże
Skępe. Kościół i klasztor bernardynów
Borek
Borek
Kościół i klasztor bernardynów w Skępem
Rynek w Skępem
Zespół Szkół w Skępem
Klasztorny mur
Kościół i klasztor bernardynów
Skępe
Zespół Szkół w Skępem
Skępe
Skępe
Zespół Szkół w Skępem
Klasztor
Skępe
Skępe
Borek (park)

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter