Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Felix Anton Scheffler. "Śląski Rafael"

Autor wpisu: Malwina Zaremba (Program Drogi Baroku, www.drogibaroku.org)
Data publikacji: 19.01.2012
Okres historyczny: Barok XVII w.

Felix Anton Scheffler urodził się w Monachium 29 sierpnia 1701 roku, a jego ojcem był przeciętny malarz monachijski Johann Wolfgang Scheffler. To on początkowo kształcił młodego Felixa Antona, który dalszą edukację odbył w warsztacie słynnych bawarskich artystów, braci Asamów.

W pracowni tej w latach 1719–1722 uczył się także starszy o rok brat malarza, Christoph Thomas Scheffler. Niestety, nie udało się ustalić dokładnego okresu terminowania Felixa Antona u Asamów (być może były to lata 1720–1728), jednak było to niezwykle ważne doświadczenie dla młodego malarza. Cosmas Damian Asam był jednym z najwybitniejszych barokowych artystów w Europie Środkowej. Specjalizował się w malarstwie freskowym, lecz wraz z bratem, Egidem Quirinem, także projektował i wykonywał kompleksowe wystroje i wyposażenia kościołów, a nawet budował same kościoły, czego najciekawszym przykładem jest tzw. kościół Asamów w Monachium.

Około 1728 roku Scheffler nawiązał kontakt z Johannem Christophem Groothem, nadwornym malarzem książęcym i inspektorem galerii w Stuttgarcie. Przypuszcza się, że dzięki temu artyście Felix Anton zapoznał się z malarstwem portretowym i grafiką. W latach 1728–1729 Scheffler pomagał przy dekoracji freskowej sypialni w zamku w Durlach, a po ukończeniu tych prac został zatrudniony wraz z bratem Christophem Thomasem do wykonania fresków w reprezentacyjnej klatce schodowej w pałacu biskupa Franciszka Ludwika von Pfalz-Neuburga w Wormacji. Być może właśnie za sprawą biskupa Franciszka Ludwika w drugiej połowie 1729 roku bracia Schefflerowie przybywają na Śląsk, aby wspólnie wykonać freski w kościele Bożogrobców w Nysie. W sumie za całą pracę obaj bracia otrzymali łącznie aż 4280 guldenów. Co ciekawe, wszystkie pokwitowania zostały wystawione na starszego z braci, Christopha Thomasa. Zachowana sygnatura, na której przy dacie 1730 widnieją imion obu braci, nie pozostawia jednak wątpliwości, iż było to ich wspólne dzieło. Po zakończeniu prac w Nysie w 1731 roku Christoph Thomas powrócił do Bawarii, a Felix Anton postanowił zostać na Śląsku, gdzie z przerwami będzie przebywał aż do 1744 roku.

W 1732 roku wyjechał na krótko do Pragi, a po powrocie osiadł we Wrocławiu. W tym samym roku 15 sierpnia ożenił się w Świdnicy z Marią Barbarą Heigel, bratanicą miejscowego malarza, Franza Heigla. W 1734 roku Scheffler uzyskał tytuł nadwornego malarza wrocławskiego biskupa Filipa Ludwika von Sintzendorfa. Podczas swojego pobytu na Śląsku Scheffler pracował w wielu miejscowościach, m.in. w Książu, Lubiążu, Wrocławiu, Krzeszowie, Żmigrodzie.

W 1744 roku opuścił Śląsk i osiadł w Brnie, a w 1747 roku przeniósł się do Pragi. W tym czasie działał głównie na terenie Moraw i Czech, jednak wykonał także kilka zleceń dla śląskich fundatorów. W 1756 roku Scheffler wyjechał do Bawarii, aby dokończyć prace swojego zmarłego brata Christopha Thomasa.

Scheffler był niezwykle cenionym malarzem, zarówno na Śląsku, jak i w Czechach i na Morawach. Malował głównie dla duchowieństwa katolickiego. Niezwykle cenili go dwaj biskupi wrocławscy: Franciszek Ludwik von Pfalz-Neuburg oraz Filip Ludwik von Sintzendorf, który uczynił go swoim nadwornym malarzem. Większość swoich prac Scheffler wykonał dla fundatorów zakonnych: cystersów (Lubiąż, Krzeszów, Brno, Gościkowo-Paradyż, Lubawka, Chełmsko Śląskie), jezuitów (Wrocław, Brno, Landsberg), augustianów (Baumburg), benedyktynów (Broumov, Martínkovice, Ettal), bożogrobców (Nysa) i minorytów (Kłodzko). Ponadto wiele obrazów religijnych i dekoracji freskowych namalował dla katolickich kościołów parafialnych (m. in. Jawor, Prudnik, Żmigród, Wrocław-Leśnica), choć nie wahał się także przyjąć zlecenia od protestantów w Jeleniej Górze. Był on również popularny wśród mecenasów świeckich, takich jak Franz Adam von Trauttmansdorff w Jemniště, Octavius II Piccolomini de Arragona w Náchodzie, czy Conrad Maximilian von Hochberg w Książu, dla których nie tylko wykonał szereg fresków i obrazów olejnych, lecz także odnawiał stare portrety, wykonywał rysunki oraz projekty grafik.

Scheffler był utalentowany zarówno jako freskant tworzący monumentalne kompozycje wielopostaciowe, jak i jako twórca niekiedy bardzo kameralnych obrazów olejnych. W jego twórczości przeważają sceny religijne, szczególnie przedstawienia świętych. Jednak stworzył on też kilka dzieł o tematyce alegorycznej i topograficznej oraz portrety, w tym jeden własny.

Na twórczość Schefflera największy wpływ miało bawarskie malarstwo barokowe, a szczególnie twórczość jego znakomitego nauczyciela Cosmasa Damiana Asama. To od niego Felix Anton nauczył się trudnej sztuki malowania fresku mokrego (al fresco), a także przejął wiele schematów i rozwiązań formalnych.

Scheffler nigdy nie nauczył się malarstwa kwadraturowego, które z biegiem czasu stało się niezwykle popularne w twórczości jego mistrza. Styl Schefflera jest pełen słodyczy i uspokojenia, wskutek czego bywa on nazywany „śląskim Rafaelem”. Stosował on głównie jasne, często pastelowe barwy, bez silnych kontrastów światłocieniowych. Jego kompozycje są dość dynamiczne, budowane na diagonali lub trójkącie, jednak daleko im do ekspresywności i malarskiej swobody wcześniejszych malarzy barokowych, chociażby Michaela Willmanna.

Dzięki pobytowi w Lubiążu i Krzeszowie, Scheffler miał okazję zapoznać się z twórczością „śląskiego Apellesa”, od którego przejął drobne cytaty. Ze względu na swoje pochodzenie i edukację był on przykładem artysty o proweniencji bawarsko-rzymskiej, skłaniającym się ku elegancji i lekkości rokoka.

Niewiele wiadomo o pomocnikach i uczniach Schefflera. Być może pomagał mu Johann Georg Petri, którego poznał na początku swojej śląskiej kariery przy malowaniu fresków w Nysie. Co ciekawe, dwaj uczniowie innego znanego artysty śląskiego, Phillippa Christiana Bentuma: Anton Felder i Ignaz Axter przejęli pewne cechy ogólne z twórczości monachijczyka, a nawet cytowali całe fragmenty jego kompozycji. Scheffler nie doczekał się jednak naśladowców, być może dlatego, że był już jednym z ostatnich przedstawicieli malarstwa barokowego. Krótko po jego śmierci zaczęła się nowa epoka w dziejach sztuki.

Scheffler zmarł 10 stycznia 1760 roku w Pradze wieku 59 lat. Został pochowany na cmentarzu przy kościele pod wezwaniem Świętego Henryka, a przy jego grobie postawiono krzyż z napisem: „Ich Der Ich So Oft Christum Gemahlet Hab Lig / Hir Das Jetzo Ich Auch Mich in Christo Lab”. Niestety, wybitne postacie śląskiego malarstwa barokowego, jak chociażby Willmann czy Neunhertz, przyćmiły sławę monachijskiego artysty. Nie jest on znany szerszej publiczności, a historycy sztuki, zwłaszcza polskojęzyczni, nie poświęcają mu dużo uwagi. A przecież był to jeden z najlepszych późnobarokowych i rokokowych artystów działających na Śląsku.

Najważniejsze obrazy Felixa Antona Schefflera na terenie obecnej Polski:

Bobolice, kościół filialny pw. Matki Bożej Bolesnej
Zdjęcie z krzyża, 1742 lub 1743, ołtarz główny

Chełmsko Śląskie, kościół parafialny pw. Świętej Rodziny
Droga Krzyżowa, 1751–1752, cykl 14 obrazów

Gościkowo-Paradyż, kościół klasztorny Cystersów pw. Wniebowzięcia NMP
Wniebowzięcie NMP, Apoteoza św. Marcina, 1736, ołtarz główny

Gościkowo-Paradyż, dawny klasztor Cystersów
Wniebowzięcie NMP, 1736, szkic do obrazu

Jawor, kościół parafialny pw. św. Marcina
Apoteza św. Marcina, 1733, ołtarz główny

Jelenia Góra, kościół Łaski pw. Świętego Krzyża
Zmartwychwstanie, 1737, dekoracja freskowa
Wniebowstąpienie, 1751, dekoracja freskowa
Niebo, 1751, dekoracja freskowa

Jutrzyna, kościół parafialny pw. św. Franciszka z Asyżu
Święta Rodzina (Trójca Stworzona), obraz ołtarzowy

Kłodzko, klasztor Minorytów
Święci zakonu franciszkańskiego, dekoracja freskowa sklepienia, 1743, refektarz
Porter prowincjała Minorytów Mariana von Frankenberg, 1744

Krzeszów, kaplica pw. św. Marii Magdaleny
Pokutująca św. Maria Magdalena, 1740, obraz ołtarzowy

Krzeszów, kościół opacki pw. Łaski NMP
Męczeństwo św. Urszuli, 1743, ołtarz boczny
Św. Jan Chrzciciel i św. Jan Ewangelista, 1743, ołtarz boczny
Św. Mikołaj jako patron potrzeb wodnych, 1743, ołtarz boczny
Św. Maciej, 1743, ołtarz boczny
Św. Piotr i św. Paweł, 1743, ołtarz boczny
Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny, 1743, ołtarz boczny
Śmierć św. Benedykta, 1743, ołtarz boczny
Św. Bernard i cud legendy w Spirze, 1743, ołtarz boczny
Św. Anna z Marią, 1752, ołtarz boczny
Św. Józef z Dzieciątkiem Jezus, 1752, ołtarz boczny

Krzeszów, klasztor Benedyktynek
Św. Benedykt (kryptoportret opata Benedicta Seidla), 1752

Krzeszów, Mauzoleum Piastów
Wszyscy Święci, 1741, ołtarz główny
Męczeństwo św. Wacława, 1741, ołtarz boczny
Św. Jadwiga, 1741, ołtarz boczny

Książ, zamek
Pegaz, Pallas Atena, Dziewięć muz, 1732, dekoracja freskowa sklepienia Sali Maksymiliana
Widoki zamku Książ, 1734, dekoracja freskowa pawilonu letniego

Lubawka, kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP
Maria, Ucieczka Grzeszników, około połowy XVIII wieku, ołtarz główny
Św. Benedykt, około połowy XVIII wieku
Archanioł Rafał, około połowy XVIII wieku
Św. Juda Tadeusz, około połowy XVIII wieku
Grupa Ukrzyżowania, około połowy XVIII wieku
Wizja św. Bernarda (Lactatio Bernardi), około połowy XVIII wieku
Św. Karol Boromeusz, około połowy XVIII wieku
Wizja św. Antoniego, około połowy XVIII wieku
Bóg karze Dawida, około połowy XVIII wieku
Maria z Dzieciątkiem i św. Dominikiem, około połowy XVIII wieku
Św. Jadwiga, około połowy XVIII wieku
Św. Barbara, około połowy XVIII wieku

Lubiąż, dawny klasztor Cystersów
Nakarmienie pięciu tysięcy, Św. Benedykt w grocie pod Subiaco, Św. Bernard błogosławi chleb dla biednych, Lactatio Bernardi, 1733, dekoracja freskowa refektarza letniego
Scena z życia św. Bernarda, 1733, dekoracja celi klasztornej

Nysa, kościół Bożogrobców pw. św. Piotra i św. Pawła
Adoracja Trójcy Świętej i wywyższenie Krzyża przez triumfujący i walczący Kościół, 1729–1731, dekoracja freskowa sklepienia, kaplic i empor, wykonana wraz z bratem Christophem Thomasem

Nysa, kościół kolegiacki pw. św. Jakuba
dekoracja freskowa kaplicy pw. Trójcy Świętej, 1752–1753

Wrocław-Leśnica, kościół parafialny pw. św. Jadwigi
Zwiastowanie, Nawiedzenie Marii, Pokłon pasterzy, Ofiarowanie Jezusa w Świątyni, Nauczanie Jezusa w świątyni, 1739, dekoracja freskowa sklepienia

Wrocław, Uniwersytet Wrocławski
Personifikacje księstw śląskich, 1734–1735, dekoracja freskowa klatki schodowej
Chrystus uzdrawiający chorych, 1739, dekoracja freskowa dawnej apteki
Św. Frnaciszek Ksawery uzdrawiający chorych, 1739, portal dawnej apteki

Wrocław, Muzeum Archidiecezjalne
Portret krzeszowskiego opata Benedicta Seidla, 1752
Matka Boska z piekielnymi grzesznikami, obraz ołtarzowy

Wrocław, Mueum Narodowe
Matka Boska z Dzieciątkiem, obraz dewocyjny

Żmigród, kościół parafialny pw. Trójcy Świętej
Ustawienie Krzyża Świętego przez cesarza Herakliusza, 1739, ołtarz główny
dekoracja freskowa, 1739, kaplica pw. Krzyża Świętego

Źródło:

Wpis zamieszczony dzięki uprzejmości koordynatorów Programu Drogi Baroku: http://www.drogibaroku.org/mod/resource/view.php?id=21.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1832)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Galeria

Felix Anton Scheffler. "Śląskim Rafael"
Felix Anton Scheffler. "Śląskim Rafael"

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter