Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Olkusz, Srebrne Miasto

Autor wpisu: Paceq
Data publikacji: 26.07.2012
Okres historyczny: Średniowiecze V-XV w.

 Nie tak kolorowa historia Srebrnego Miasta, które z bogatej mieściny w mgnieniu oka przekształciło się w mało znaczące miasto.

Olkusz nie bez powodu nosił kiedyś miano srebrnego miasta, a w legendach często właśnie możemy się natknąć na taką nazwę, stosowaną nawet zamiennie z oryginalnym nazewnictwem miasta. Jednak nie tylko srebro było główną domeną miasta, rozwijała się tu również eksploatacja tak ważnych złóż jak cynk i ołów.

 

Według najnowszych badań archeologicznych początki eksploatacji, akurat złóż ołowiu, sięgają VIII wieku p.n.e. Najprawdopodobniej wiązało się to z dotarciem w te strony plemion celtyckich, które jak wiadomo specjalizowały się w obróbce srebra. Jednak zdania co do założenia Olkusza są podzielone, legenda mówi, że zostało one założone przez Fenicjan, a jego pierwotna nazwa brzmiała Elkusz.

We wczesnym średniowieczu w Olkuszu rozwinęło się górnictwo, właśnie z powodu pokaźnych i płytko położonych złóż srebra. Początkowo jednak osada rozwijała się w tzw. Starym Olkuszu, na zachód od miejsca, gdzie obecnie znajduje się miasto, lecz w wieku XIV został spalony. Po tym nieszczęśliwym zdarzeniu osada przeniosła się nad rzekę Babę. Pierwsze wzmianki pisemne o Olkuszu pochodzą z XI w. jednak są one spoza granic naszego kraju, mianowicie z francuskiego Troyes. Jeżeli chodzi natomiast o Polskę, pierwsze pisemne ślady nawiązujące do Olkusza pochodzą z roku 1257, dotyczą one obietnic Bolesława Wstydliwego. Niestety, poprzez zaginięcie aktu lokacyjnego miasta, nie jest możliwe ustalenie dokładnej daty otrzymania praw miejskich. Możemy jednak się domyślać, że było to przed rokiem 1299, ponieważ potwierdza to w pewien sposób dokument kasztelana Wierzbięty, który nadaje OBYWATELOWI OLKUSKIEMU wieś Zimnodół, więc wskazuje to właśnie na posiadanie już przez Olkusz praw miejskich. Jednak wg Jana Długosza miasto zostało założone dopiero przez Kazimierza Wielkiego, który poprzez rosnącą wydajność kopalń POD WSIĄ ELKUSCH, założył tu miasto, wybudował mury oraz ufundował klasztor augustynianów i Kościół (obecnie bazylikę mniejszą) św. Andrzeja. Dokumenty natomiast mówią inaczej, więc prawa miejskie Olkusz musiał otrzymać między rokiem 1262 (dokument wystawiony wtedy przez Bolesława Wstydliwego nie nazywa jeszcze Olkusza miastem) a rokiem 1299 (sprawa z obywatelem olkuskim). Niewątpliwie jednak Kazimierz Wielki przyczynił się do rozwoju Olkusza, bo za jego panowania w mieście następuje bardzo intensywny postęp, dzięki czemu miasto zostaje wtedy zaliczane nie tylko do jednego z najważniejszych, ale także największych miast Małopolski. Rok 1356 jest uwieńczeniem rozrostu miasta, gdyż zyskuje ono prawo delegacji swoich przedstawicieli do Sądu Sześciu Miast, który był najwyższym organem sądowniczym miast Małopolski.

Czasy świetności miasta przypadają na okres od wieku XV do XVI, kiedy to płytko położone pokłady surowców ulegają wyczerpaniu i zostają wybudowane sztolnie, które umożliwiają wydobycie z pokładów znajdujących się na dużo większej głębokości. W 1579 roku w kamienicy na Rynku uruchomiono mennicę królewską która działała przez ponad 20 lat.

W wieku XVII powoli Olkusz zatracał swoje znaczenie i wartość, poprzez wyczerpanie złóż surowców i finalnie poniósł całkowitą klęskę poprzez potop szwedzki, ponieważ olkuscy gwarkowie zostali zabrani w celu robienia podkopów pod klasztor na Jasnej Górze, gdzie niestety wszyscy zginęli. Kopalnie zostały zalane ponieważ nie miał kto dbać o sztolnie, co spowodowało ich zamulenie. Również na ten okres przypada wiele pożarów, które niszczyły większą część miasta.

XVII wiek był dla miasta okresem totalnego już upadku, zapasy surowców, szczególnie ołowiu zostały zrabowane przez Szwedów, dodatkowo na gwarków olkuskich została nałożona wysoka kontrybucja. Kilka lat później zapadły się dwie główne sztolnie i zaprzestano prawie całkowicie prac wydobywczych. Doszczętne zniszczenie miasta nastąpiło w 1772 roku, kiedy to miasto zostało splądrowane przez oddziały rosyjskie.

W wyniku rozbiorów Olkusz najpierw znalazł się pod okupacją pruską, po trzecim rozbiorze natomiast należał do zaboru austriackiego.

Na początku wieku XIX, po zawarciu pokoju, miasto znalazło się w Księstwie Warszawskim, później natomiast w Królestwie Polskim. Zaczęto planować odbudowę górnictwa w tym rejonie, kilka lat później otwarto pierwsze kopalnie galmanu. Następnie miasto straciło wiele zabytków, które do dzisiaj nie dotrwały, wyburzono klasztor, ratusz i większość murów miejskich, natomiast powstały gmachy starostwa, szpitala i nowego ratusza.

Podczas powstania styczniowego w terenach Olkuskich działały oddziały partyzanckie, m.in. włosi dowodzeni przez płk Francesco Nullo. Zginął on w bitwie pod Krzykawką, a jego prochy znajdują się w grobie na Olkuskim cmentarzu.

Podczas drugiej Wojny Światowej miasto zmieniło nazwę i utworzono tutaj żydowskie getto. Warto również tutaj wspomnieć o dacie 31.07.1940 kiedy to w odwecie za okoliczne działania AK rozstrzelano 20 osób, a setki innych maltretowano publicznie na placach miejskich.

KONKURS

 

Źródło:

 olkusz.pl, wikipedia hasło Olkusz, okoliczne legendy

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,4 (głosów: 1007)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter