Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

O pierwszym rzeszowskim Nowym Mieście

Autor wpisu: Kamil Karski
Data publikacji: 24.06.2013
Okres historyczny: Odrodzenie XVI w.

Obecnie jest to ścisłe centrum miasta. Historycznie, miejsce to nosiło różne nazwy, ale nas najbardziej interesuje ta najwcześniejsza - Nowe Miasto, lub precyzyjniej Rynek Nowego Miasta. Obecnie większości rzeszowian, ta nazwa kojarzy się z osiedlem z wielkiej płyty, pełnym kolorowych bloków, wybudowanych w latach 70. i 80. po drugiej stronie rzeki. Mało kto wie o istnieniu drugiego rzeszowskiego rynku, który jeszcze przed II wojną pełnił funkcje głównego centrum handlowego miasta.

Skoro historia Żydów w Rzeszowie ma dużo późniejsze korzenie, niż legenda o Esterce, to skąd i jak przybyli oni do Rejszy? Aby poznać tą historię musimy wyruszyć z rynku w stronę rzeki - ulicą Mickiewicza, minąć bożnicę (o której mowa będzie za chwilę) i na wysokości pomnika naszego wieszcza skręcić w ulicę Gałęzowskiego, na jej końcu na chwilę przystanąć na współczesnym Placu Wolności.

 

Nowe Miasto - Nowy Rynek!


A plac to był nie byle jaki! Powstał on dość wcześnie i łączył się z najwcześniejszą historią rzeszowskich Żydów. Młody, ale dynamicznie rozwijający się Rzeszów zaczął się dusić i kotłować w okowach średniowiecznej zabudowy Starego Miasta. W "złotym wieku" (koniec XVI wieku i początek XVII wieku), gdy właścicielem miasta był kasztelan sandomierski, Mikołaj Spytek Ligęza, podjęto na zamku decyzję o konieczności szybkiej rozbudowy. Wytyczono więc Nowe Miasto i rynek, oddalone na północny-wschód od średniowiecznych zabudowań miasta. Nowy plac zyskał, jako jeden z pierwszych w Polsce sznyt miast renesansowego. Podobnie, jak szczycący się swoimi zabytkami Zamość, a w pobliżu mniej znany Głogów Małopolski, Rzeszów kopiował najświetniejsze wzorce urbanistyki doby odrodzenia. Na potężny plac wpadały cztery symetryczne ulice (m. in. obecna ul. Gałęzowskiego), którą przyszliśmy z Rynku i spod kamienicy Esterki. Pośrodku ustawiono wagę miejską i kramy. Dookoła w kamienicach znajdowały się liczne sklepiki, zdominowane głównie przez drobnych sklepikarzy polskiego i żydowskiego pochodzenia.


Charakter miejsca przetrwał aż do okresu międzywojnia. To tutaj odbywał się handel, znajdował się najlepszy w mieście Hotel Krakowski, Apteka Pod Matką Boską, czy kino-fotoplastikon Urania, a także w okazałej, narożnej kamienicy dom ostatniego rzeszowskiego rabina. Tutaj polecić chciałbym film, pokazujący koniec lat 20. w 4 podkarpackich miastach, w tym w Rzeszowie (oryginalny film A Pictorial Review of Kolbuszowa , autorstwa Pejsacha Zukermana pochodzi z 1928). Pokazany zostaje zwykły dzień targowy i rzeszowianie, którzy bardzo przypominają tych współczesnych.

  

 

całość filmu:

 

 

Ówczesne, XVII-wieczne prawo zabraniało Żydom zamieszkiwania, czy nawet posiadania nieruchomości w obrębie starego Rzeszowa, tak więc większość z nich, gdy podjęła decyzję o osiedleniu się w mieście, swoje domy budowała pomiędzy Rynkiem Starego i Nowego Miasta. Tutaj też powstała pierwsza Synagoga i kirkut, który jest kolejnym punktem na naszej trasie.

Źródło: Marek Czarnota - Rzeszowskie ulice i okolice, Rzeszów 2001 Franciszek Kotula, Tamten Rzeszów, Rzeszów 1998 Feliks Kiryk (red.), Dzieje Miasta Rzeszowa, t. I - III zakładka: Historia Rzeszowa, portal: http://www.mmrzeszow.pl/ hasło: Rzeszów, portal: http://www.sztetl.org.pl/ Portal informacyjny UM Rzeszowa, www.rzeszow.pl Gazeta Wyborcza Rzeszów

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1504)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Linki

Rzeszów
Plac
Wolności
Nowy Rynek
Nowe Miasto
Hotel Krakowski

Galeria

O pierwszym rzeszowskim Nowym Mieście

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter