Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Żydowski akropol

Autor wpisu: Kamil Karski
Data publikacji: 24.06.2013

Żydowski akropol - tak nazwał dzielnicę żydowską z dwiema synagogami, Franciszek Kotula, długoletni dyrektor Muzeum Okręgowego w Rzeszowie i znawca historii miasta. tą nazwę na myśl przywiodły mu liczne budynki ścieśnione na niewielkiej przestrzeni pomiędzy współczesnymi Placem Wolności i ulicą Mickiewicza, które wydawały być się niczym ateńskie wzgórze świątynne. A jak akropol wygląda obecnie?

Z Placu Wolności nasze kroki pokierujemy w stronę widocznego skweru, przeciętego przez ulicę króla Jana Sobieskiego. Zaraz po opuszczeniu placu po lewej stronie dostrzeżemy uliczkę Bożniczą oraz budynek Synagogi Nowomiejskiej - "Dużej" i ukrytej za nią, starszej Synagogi Staromiejskiej, zwanej też "Małą", lub "Wąską". Starsza z nich, Synagoga "Mała", powstała w dość krótkim odstępie czasu od pojawienia się Żydów w Rzeszowie. Jak każda wspólnota religijna, tak i oni chcieli mieć godne miejsce do praktykowania swoich obrzędów, zwłaszcza, że po drugiej stronie miasta powstawał właśnie bernardyński klasztor. Tak więc zasadne wydawało się wzniesienie domów modlitwy również innych wyznań w tym nowoprzybyłych mieszkańców grodów nad Wisłokiem.

 

W wieku wojen

Początek XVII wieku, mimo wielkiego prosperity i rozwoju Rzeszowa był także czasem wielce niespokojnym. Wiek wojen, bo tak zwykło się go określać w historii Polski wymusił pewne działa mające na celu zabezpieczenie miasta. Na polecenie Ligęzy zarówno synagogę (ok. 1610 r.), jak i nowo powstały klasztor (ok. 1610 - 1624 r.), włączono w system miejskich fortyfikacji. W architekturze kościoła uwzględniono charakterystyczne okienka strzelnicze w kształcie dziurki od klucza, przy synagodze natomiast wybudowano wieżyczkę-basztę, którą wkomponowano w kształt budynku i którą podziwiać możemy do dziś. Synagoga, mimo licznych pożarów (1660 r., 1739 r.) służyła społeczności aż do czasów II wojny światowej, gdy w 1944 roku została zniszczona. Prace konserwatorskie przeprowadzono stosunkowo szybko, jednak budynek odbudowano w nieznacznie zmienionym kształcie. Obecnie w synagodze znajduje się Archiwum Państwowe i Ośrodek Badań Historii Żydów w Rzeszowie (nie jest on dostępny dla zwiedzających).

 

Gdy Synagoga Mała przestała wystarczać

Społeczność Żydowska rozwijała się na tyle szybko, że już w latach 80. XVII wieku, za zgodą Lubomirskich - nowych właścicieli miasta, podjęto prace przy budowie drugiej, większej synagogi. Synagoga Nowomiejska była zdecydowanie okazalsza od swej poprzedniczki, a w jej budowę zaangażował się nawet nadworny architekt Lubomirskich - Jan Chrzciciel Belotti. Budynek przedstawiał na tyle wysoką wartość artystyczną, że jeszcze w czasach monarchii habsburskiej był pod opieką austriackiego konserwatora zabytków. Faktycznie we wspomnieniach Kotuli, który był zapraszany na najważniejsze żydowskie święta, wnętrze budynku jawiło się jako zaczarowana przestrzeń sacrum, bogato zdobiona licznymi polichromiami, pięknie wyposażona kunsztownymi sprzętami, przepełniona nastrojem modlitwy. Tym bardziej dziwi fakt, że po pożarze z 1944 r. synagogę planowano zburzyć (sic!). Tak się na szczęście nie stało, a budynek został przebudowany i zaadoptowany na galerię sztuki. W tym przypadku, chciałoby się rzec niestety, budynek prezentuje się zupełnie inaczej. Zrezygnowano z budowy charakterystycznego dwuspadowego dachu, zastępując go modernistyczną nadbuduwką. We wnętrzu nie zachowały się również żadne pozostałości bogatych malowideł, a jedynym śladem przeszłości może być Aron ha-kodesz, miejsce na Torę, który nie uległ zniszczeniu.

 

Wielka sztuka dla każdego

Dzisiaj w synagodze znajduje się Biuro Wystaw Artystycznych, mieszczące galerię sztuki, dom aukcyjny i kawiarnię. Budynek można zwiedzać. Jako ciekawostkę dodać należy, że w Rzeszowie, co dwa lata organizowana jest największa charytatywna aukcja dzieł sztuki - Bliźniemu swemu, która odbywa się w murach Synagogi Nowomiejskiej. Szczegółowe informacje:

http://www.bwa.rzeszow.pl/
http://www.blizniemuswemu.pl/

Oprócz tego BWA w Rzeszowie wspiera programy dotyczące pielęgnacji i pamięci tradycji żydowskiej. Między innymi tutaj realizowano program rekonstrukcji polichromii synagogi w Gwoźdcu, które wraz z rekonstruowanym dachem znalazły się w powstającym Muzeum Historii Żydów Polskich
 

Źródło:

Marek Czarnota - Rzeszowskie ulice i okolice, Rzeszów 2001 Franciszek Kotula, Tamten Rzeszów, Rzeszów 1998 Feliks Kiryk (red.), Dzieje Miasta Rzeszowa, t. I - III zakładka: Historia Rzeszowa, portal: http://www.mmrzeszow.pl/ hasło: Rzeszów, portal: http://www.sztetl.org.pl/ Portal informacyjny UM Rzeszowa, www.rzeszow.pl Gazeta Wyborcza Rzeszów

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,4 (głosów: 839)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Galeria

Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol
Żydowski akropol

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter