Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny

Autor wpisu: Urzeczona
Data publikacji: 07.10.2015
Okres historyczny: Barok XVII w.

Urzecze to nazwa regionu ciągnącego się po obu stronach Wisły od okolic Góry Kalwarii aż do Warszawy. Pełen uroku, przyrodniczych atrakcji, ma też ciekawą historię. Oledrzy, flisacy i Wisła - łącząca oba brzegi autostrada do Warszawy!

Urzecze – podwarszawski mikroregion etnograficzny

Do niedawna niewiele osób zdawało sobie sprawę z tego, jakie historyczne i etnograficzne ciekawostki kryje obszar wzdłuż brzegów Wisły na południe od Warszawy. Malownicze tereny Urzecza zostały niedawno gruntownie zbadane i opisane przez wywodzącego się z tego mikroregionu antropologa Łukasza Maurycego Stanaszka. Niemal w ostatniej chwili dotarł on do potomków żyjących tu od pokoleń rodzin, ostatnich, którzy mieli świadomość swojej wyjątkowości i odrębności.


Urzecze mieści się w nadwiślańskich częściach powiatów otwockiego, garwolińskiego, piaseczyńskiego oraz miasta stołecznego Warszawy (w dzielnicach Mokotów, Wilanów, Wawer i Praga Południe).

Jego rdzenni mieszkańcy, to potomkowie średniowiecznych Mazowszan, flisaków i olędrów. Szczególne znaczenie dla ukształtowania się tożsamości Urzeczan mieli olędrzy, którzy przybyli z północy kraju (Pomorze, Kujawy), a wcześniej też z Fryzji i Niderlandów.

Na Urzecze trafili m.in. na zaproszenie lokalnych ziemian, ponieważ posiadali umiejętność gospodarowania na zalewowych, nadrzecznych terenach.W kolejnych stuleciach wymieszali się z obecną wcześniej na tych terenach ludnością mazowiecką i handlującymi na Wiśle flisakami.

Okiełznanie corocznych powodzi i jej skutków wynagradzane było niezwykle, szczególnie jak na piaszczyste Mazowsze, żyznymi glebami i obfitymi plonami. Uprawiano tu dorodne warzywa i owoce w wielu gatunkach i odmianach. Bogactwem były też łąki, które pozwalały na hodowlę bydła. Plony spławiano Wisłą, która pełniła rolę autostrady, na targi do Warszawy. Stąd też bliskie związki olędrów z flisakami, których nazywano tu orylami. Dzięki spółkom wodnym i związkom wałowym Urzeczanie dbali o bezpieczeństwo nadwiślańskich terenów.

Tradycje żeglugi wiślanej i kultury życia flisaków próbuje z kolei ożywić Fundacja Szerokie Wody, m.in. poprzez dwa duże i barwne wydarzenia: “Flis Festiwal na Urzeczu” (corocznie na początku maja w Gassach nad Wisłą; od roku 2015 festiwal poprzedzają żywe lekcje historii – edukacyjna oferta skierowana do szkół) oraz “Zielone Świątki na Urzeczu” z orszakiem rzecznym, w czasie którego umajone łodzie z turystami i zespołami śpiewaczymi w tradycyjnych strojach regionalnych płyną od Góry Kalwarii do wawerskiego Miedzeszyna.

Urzeczanie – gwarowo zwani Łurzycokami - mieli głęboką świadomość swojej odrębności: wysocy, dumni, panom się niekłaniający, znacznie bogatsi od sąsiadujących, a dalej od Wisły odsuniętych Polesoków, w swoim języku zachowujacy ślady dawnego pochodzenia, z własnymi tradycjami kulinarnymi (barszcz chrzanowo-buraczany, sytocha, wiślanka czy siuforek- zupa rybna), niejako "światowi", z większą ogładą, poprzez mobilność wynikającą ze stałych kontaktów handlowych flisakami, Warszawą, Toruniem czy Gdańskiem, żyjac po obu stronach Wisły byli dobrze skomunikowani przewozami z przeciwległym brzegiem, co pociągnęło za sobą silne relacje rodzinne.

Urzeczanie mieli też swój odrębny strój ludowy, dotychczas kojarzony i w literaturze przedmiotu nazywany wilanowskim. Wykazuje on podobieństwo do strojów mieszczańskich, świadocząc o zamożności i aspiracjach tutejszych włościan. U kobiet charakterystyczna jest biała bluzka z pięknym czarnym haftem roślinnym na przyramkach (ma on prawdopodobnie związek z twórczym wykorzystaniem motywu wycinanki z podkonstancińskiej Jeziorny), do tego gorset z ciemniejszymi taśmami (lamówkami) i suto marszczona spódnica w kolorach zielonym, czerwonym, granatowym lub fioletowym, z pasiastą zapaską w charakterystyczne prążki biało-niebieskie (tzw. modry łurzycak).

Stroju dopełniała chusta czepcowa z czarnym motywem kwiatowym (podobnym do tego z koszuli), kilka sznurów czerwonych korali i trzewiki. Mężczyźni nosili granatowe sukmany z czerwonymi kołnierzami i rękawami, wełnianym pasem, czarne buty z cholewami i półcylinder na głowie. Do tego biała koszula z czerwoną wstążką lub spinką pod kołnierzykiem.

Dziś dzięki lokalnym pasjonatom ożywa wiedza o Urzeczu. Przyczynia się do tego m.in. wspomniany Flis Festiwal i orszak rzeczny na Zielone Świątki. Można wtedy podziwiać tradycyjne łodzie np. nieszawki, szkuty, galary, baty, krypy, niektóre z tradycyjnymi i chrakterystycznymi żaglami rozprzowymi. Dzięki uruchomieniu promu Gassy-Karczew znów, przynajmniej w ciepłych miesiącach łączą się dwa brzegi Wisły. Można jak dawniej zakrzyknąć "Przewozu!".

Doskonałym pomysłem na weekendowy wypoczynek jest rowerowa wyprawa po zakątkach obydwu stron Urzecza, które tworzą tu malownicze zakola. A krążąc po okolicy można dotknąć lokalnej historii, m.in. odnaleźć miejsca, gdzie stały stare kościoły w Cieciszewie i Radwankowie, podziwiać pałace w Wilanowie, Otwocku Wielkim czy Sobieniach, zobaczyć zapierającą dech w piersiach panoramę Urzecza z wież czerskiego zamku, odwiedzić kilka starych dworów – w Turowicach, Oborach, Siedzowie czy Sobiekursku, pobłądzić po uliczkach Karczewa czy Góry Kalwarii... Kto woli podpatrywać przyrodę może będzie miał szczęście wypatrzeć bobra, a na pewno znajdzie niejeden ogryziony patyk. W krzakach i nad wodą roi się od ptaków. Można też natknąć się na lisy, stadko saren lub tańczące wiosną zające.

Kasia Strzelecka

Źródło:

Ł. M. Stanaszek, Nadwiślańskie Urzecze. Podwarszawski mikroregion etnograficzny, Warszawa-Czersk 2014,
http://konstancinjeziorna.blox.pl/html
materiały reklamowe Fundacji Szerokie Wody

wykorzystane zdjęcia: Jakub Chmielewski

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1301)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!
Może zainteresują Cię jeszcze:

Galeria

Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny
Urzecze - zapomniany mikroregion etnograficzny

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter