Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Kapliczki, krzyże i figurki w gminie Skępe

Autor wpisu: Bożena.Ciesielska
Data publikacji: 28.12.2010
Okres historyczny: PRL 1944-1989

„Obce rzeczy wiedzieć dobrze jest – swoje obowiązek”, napisał Zygmunt Gloger. Przyjrzyjmy się zatem kapliczkom, figurkom i krzyżom w gminie Skępe i w Skępem.

 

      Wyraz łaciński capella, używany w średniowieczu, był zdrobnieniem od cappa i oznaczał „płaszczyk”. Capellą nazywano też mały budynek, w którym przechowywano płaszcz i relikwie świętego Marcina. Gdy niektóre kraje Europy przyjęły chrześcijaństwo, każdy mały budynek, szopkę, przykrycie czy daszek ochraniający jakąś świętość określano kaplicą. Od XVI wieku kapliczki pełniły funkcję propagandową – umacniały kult wiary. Bogatsi ludzie stawiali kaplice przy dworach, ubożsi budowali ochronne daszki na słupach. Umieszczali w nich figurki Chrystusa, patronów, świętych lub Matki Boskiej. Ludzie wierzący stawiali kapliczki wszędzie, czyli w miasteczku, przy cmentarzu, przy dworze, we wsi, na polu, na rozstajnych drogach, przy mostach i brodach (miejsce przeprawy przez rzekę lub strumień). Kapliczki, krzyże przydrożne i figurki były wykonywane z drewna, później używano do murowania cegły i wapna. „Stare te zabytki wiejskiej sztuki i budownictwa giną z rokiem każdym i przyjdą czasy, w których z powodu samej starości zanikną zupełnie. Dopóki więc istnieją tu i ówdzie, choć nie zawsze piękne lub ciekawe, ale zawsze dające obraz miejscowej kultury, powinny być ołówkiem lub fotografią odtworzone i zebrane z całego kraju”, pisał w Encyklopedii staropolskiej znany etnograf Zygmunt Gloger.

          W każdej kapliczce była umieszczana figurka świętego lub patrona opiekującego się danym miejscem. Święty Roch postawiony na cmentarzu chronił przed chorobami (szczególnie zakaźnymi), święta Anna była patronką dobrej śmierci, święty Florian bronił przed pożarem, święty Jan Nepomucen – patron wody i deszczy – bronił przed powodzią, święta Rozalia chroniła przed zarazą. Antoniego, Teklę, Marka Ewangelistę, Franciszka oraz wielu innych świętych można znaleźć w ludowych kapliczkach. Szczególne miejsce przypada figurkom Chrystusa i Matki Boskiej. Często były one umieszczane w miejscach „niebezpiecznych”, aby odpędzić złe moce. Zasadniczym motywem jest Chrystus Ukrzyżowany, Chrystus u słupa lub Frasobliwy oraz Matka Boska (Bolesna z Obór zwana Pietą Oborską, Skępska z klasztoru Bernardynów, Pietà Bolesna z Konotopia, Stateczna Matka Wołyńska z Mokowa, Łagodna Matka Boska z Czernikowa, Matka Boska z Osieka).

           Na terenie gminy Skępe spotykamy przydrożne krzyże, figurki i kapliczki. Nie zawsze zwracamy na nie uwagę, choć są zabytkami wiejskiej sztuki ludowej. Są także świadectwem miejscowej kultury. Najczęściej konstruowano kapliczki nadrzewne, słupowe, drewniane, kamienne lub murowane. Na ziemi dobrzyńskiej spotyka się najliczniej występujące murowane kapliczki naziemne. Świątki, kapliczki, figurki czy przydrożne krzyże stawiano, aby upamiętnić różne wydarzenia, często w podzięce za uratowanie życia, za powrót do zdrowia, za uśmierzenie morowej zarazy i epidemii, z wdzięczności za wysłuchanie modlitwy, za pomyślne zakończenie wojny. Były one dziełem jednej osoby lub całej wioski. Każda z kapliczek czy figurek miałaby do opowiedzenia swoją historię. Na stałe wrosły w pejzaż polskiej – nie tylko dobrzyńskiej – ziemi.

          Skępe, ulica Klasztorna – drewniany krzyż z pasyjką w Borku wystawiony na pamiątkę jubileuszu koronacji Matki Boskiej Skępskiej 1755–1955. Drewniany krzyż został usytuowany wśród drzew za metalowym ogrodzeniem kaplicy w Borku. Na krzyżu z pasyjką wyryto następujący napis: „Jezu, synu Marii, zmiłuj się nad nami. Pamiątka jubileuszu koronacji M. B. Skępskiej 1755–1955”. Niestety, uległ on zniszczeniu.

        Skępe, ulica Klasztorna – drewniany krzyż z pasyjką obramowany trójkątnym daszkiem, całość ogrodzona metalowym płotem, w którym znajduje się furtka. Drewniany krzyż postawiono po II wojnie światowej. Gdy remontowano klasztor Bernardynów, stary krzyż wymieniono na nowy i wzmocniono blachą. Zmieniono także płotek, który go otaczał. Co roku 9 września przy krzyżu jest żegnana pielgrzymka płocka, która odchodzi po rannej mszy w klasztorze. Odbywają się tu także nabożeństwa przed ołtarzem zbudowanym na Boże Ciało. Krzyżem opiekuje się rodzina Olszewskich.

Fragment artykułu Urok przydrożnej kapliczki Bożeny Ciesielskiej.

Źródło:

Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska, t. III, Warszawa 1974.
Mieczysław Porębski, Dzieje sztuki w zarysie, t. III, Warszawa 1988.
Sztuka ludowa Kujaw. Przeszłość i teraźniejszość, red. W. Szkulmowska, Bydgoszcz 1997.
Bożena Ciesielska, Adam Wróbel (część opisowa), Sławomir Chrobak (zdjęcia), Kapliczki i krzyże gminy Skępe, Włocławek 2005.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1463)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Krzyż z pasyjką
Krzyż na placu odpustowym
Skępe. Na krużgankach
Kapliczki, krzyże i figurki w gminie Skępe
Kapliczki, krzyże i figurki w gminie Skępe
Kapliczki w Skępem
Krzyż na drodze Kierz - Narutowo - Jarczewo
Kaplica
Krzyż w Borku
Matka Boska Skępska
Ludowa figurka Matki Boskiej Skępskiej
Kaplica świętej Barbary
Skępe Krzyż choleryczny
Kapliczka

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter