Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Ocalone dziedzictwo

Autor wpisu: Dagmara Oleksy
Data publikacji: 30.11.2010
Okres historyczny: Oświecenie XVIII w.

Górki Wielkie to malownicza wieś w powiecie cieszyńskim. To właśnie tu w 1922 roku przyjechali z Kresów Wschodnich Tadeusz i Anna Kossakowie (z TYCH Kossaków; Tadeusz to brat bliźniak Wojciecha, malarza, współtwórcy słynnej Panoramy Racławickiej).

Zamieszkali w XVIII-wiecznym dworze wybudowanym przez niegdysiejszego właściciela Górek, Hieronima Marklowskiego. Aby stać się właścicielami dworu i folwarku dworskiego, Kossakowie musieli stanąć do przetargu, gdyż w 1922 roku były majątek Marklowskich stanowił własność skarbu państwa. W skład majątku wchodziły, obok dworu: spichlerz-gorzelnia, obora z lodownią do przechowywania mleka, wielka stodoła, a także niewielki domek ogrodnika oraz łąki i pola uprawne ciągnące się aż na Bucze (najwyższe wzniesienie w okolicy). Kossakowie przetarg wygrali i mogli wić swoje szczęśliwe gniazdo z dala od rewolucyjnej zawieruchy na Wschodzie. 

Kiedy Tadeusz i Anna zadomawiali się w Górkach, ich 33-letnia córka Zofia Kossak-Szczucka właśnie owdowiała. Z dwójką synów uciekła przed bolszewikami z Wołynia i tak jak rodzice przyjechała do Górek, aby tu zacząć nowe życie. W 1925 roku w miejscowym kościółku poślubiła Zygmunta Szatkowskiego, młodszego od niej o kilka lat przyjaciela rodziny, oficera Wojska Polskiego, cenionego historyka wojskowości i kartografa. Rok później dotknęło ją kolejne (po stracie pierwszego męża) nieszczęście – pierworodny synek, Julek, zmarł na zapalenie opon mózgowych. Później II wojna światowa zabierze jej jeszcze drugiego syna z pierwszego małżeństwa. Na szczęście będzie też matką w małżeństwie z Szatkowskim – urodzi córkę Annę i syna Witolda.
 
Życie w góreckim dworze płynęło Kossakom bardzo pracowicie. Musieli spłacać długi hipoteczne za posiadłość przejętą od państwa, dlatego z trudem wiązali koniec z końcem. Tadeusz Kossak specjalizował się w hodowli bydła. Krowy sprowadzone ze Szwajcarii dawały wyjątkowo dużo mleka. Jego żona z pasją zajmowała się ogrodem. Goście odwiedzający Kossaków byli zachwyceni pięknem rosnących tu kwiatów i krzewów. Do ogrodu przylegał sad, z którym wiązano duże nadzieje.
 
Sam dwór był skromnie urządzony, bez zbędnych wygód, „lodowaty w zimie, przyjemnie chłodny w upalne lato”, jak wspomina go Anna Szatkowska, córka Zofii Kossak. Ale miał w sobie jakiś magnes przyciągający niepospolite, artystyczne dusze. Bywali tu Jan Parandowski, Maria Dąbrowska, Jan Sztaudynger, Melchior Wańkowicz, Witkacy, brat pana domu – Wojciech Kossak z rodziną. Wszystkich zachwycała atmosfera tego miejsca, która sprzyjała także twórczym działaniom Zofii Kossak.
 
W 1935 roku umarł Tadeusz Kossak. Został pochowany, tak jak synek Zofii, na góreckim cmentarzu. Rodzina nie mogąc sprostać spłacie kredytu hipotecznego, zdecydowała się przekazać folwark Chorągwi Śląskiej Związku Harcerstwa Polskiego. Powstała tu Harcerska Szkoła Instruktorska ZHP, prowadzona przez Aleksandra Kamińskiego. Kossakowie nadal zamieszkiwali dwór, ale już w 1939 roku, kiedy wybuchła II woja światowa, musieli go opuścić. Niemcy zorganizowali w jego murach szkołę gospodarstwa wiejskiego dla niemieckojęzycznych dziewcząt. W 1945 roku, wraz z końcem wojny, pod nieobecność właścicieli ktoś podpalił dwór. Zostały z niego tylko kamienne mury. Na terenie folwarku powstała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a w Szkole Instruktorskiej ZHP utworzono sanatorium dziecięce. Z biegiem lat zabudowania coraz bardziej popadały w ruinę.
 
Zofia i Zygmunt przebywali na przymusowej emigracji w Kornwalii. Wrócili do Górek dopiero w 1957 roku. Jedynym budynkiem nadającym się do zamieszkania był wtedy niewielki domek ogrodnika, choć i on wymagał remontu i modernizacji. Szatkowscy uczynili z niego miejsce ciepłe i przytulne, pełne pamiątkowych bibelotów, fotografii, książek. Na wakacje ściągały tu z zagranicy ich dzieci i wnuki. Zofia Kossak nie ustawała w staraniach o odbudowę zrujnowanego dworu. Niestety, nie udało jej się to. Po jej śmierci w 1968 roku na wniosek Zygmunta Szatkowskiego ruiny dworu wraz z resztkami parku zostały wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego. W domku ogrodnika Szatkowski postanowił utworzyć muzeum biograficzne zmarłej żony, od 1973 roku stanowiące oddział Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie. Mąż pisarki był honorowym kustoszem muzeum aż do swojej śmierci w 1976 roku.
 
Kiedy w latach 90. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna zaczęła wyprzedawać górecki majątek, grunt przylegający do muzeum Zofii Kossak zakupiły córka i wnuczka pisarki, stary spichlerz zaś nabyła Fundacja im. Zofii Kossak. W 2003 roku wnuczka pisarki dokupiła jeszcze działkę ze stajnią harcerską i lodownią, aby przekształcić je w komfortowe schronisko dla turystów.
 
Staraniem Fundacji im. Zofii Kossak spalony dwór został odrestaurowany i zaadaptowany na Centrum Kultury i Sztuki, którego uroczyste otwarcie odbyło się w październiku 2010 w ramach IV Dni Zofii Kossak w Górkach Wielkich.
 
Na restaurację czeka teraz zabytkowy spichlerz. Fundacja chce stworzyć w nim miejsce dla pracowni artystycznych i rzemieślniczych, działań animacyjnych, konferencji i spotkań. 
 
88 lat po przybyciu rodziny Kossaków do Górek Wielkich niezwykłe miejsce, które wybrali na swój dom, ma znów szansę stać się magnesem przyciagającym artystyczne dusze.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1282)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo
Ocalone dziedzictwo

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter