Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Rozmiłowany w folklorze

Autor wpisu: Dagmara Oleksy
Data publikacji: 10.01.2011
Okres historyczny: 20-lecie międzywojenne 1918-1939

Palmiry to miejsce, w którym w czasie II wojny światowej hitlerowcy rozstrzelali blisko dwa tysiące osób, Polaków i Żydów, przedstawicieli inteligencji wywodzących się ze świata polityki, nauki, kultury i sportu.

Ciała pomordowanych zakopano w zbiorowych mogiłach, a miejsce kaźni próbowano zamaskować sadząc las. Ale miejscowa ludność i leśnicy podpatrujący egzekucje oznaczali każdy masowy grób. Dzięki temu po wojnie można było ekshumować większość ciał. Niestety, tylko część z nich udało się zidentyfikować. Spoczęli oni w indywidualnych mogiłach na cmentarzu-mauzoleum w Palmirach.

Jedna z takich mogił (niestety, tylko symboliczna) należy do Jędrzeja Cierniaka, człowieka, który ponad wszystko ukochał polską kulturę ludową i poświęcił jej całe swoje życie. Dziś w dobie amerykanizacji naszej rodzimej kultury, polski folklor stał się anachronizmem, czymś, co młodemu pokoleniu kojarzy się najczęściej z kołem gospodyń wiejskich, "obciachem", nudą. Kiedyś w okresie świąt czy ważnych uroczystości państwowych do kanonu telewizyjnego programu należały koncerty zespołów Mazowsze czy Śląsk. Dorośli przeżywali chwile wzruszenia słuchając polskich kolęd czy pieśni patriotycznych w mistrzowskim wykonaniu tychże zespołów, a dzieci jak zauroczone wpatrywały się w przepiękne ludowe stroje. Dziś media karmią nas popowo-rockową papką, którą trudno w jakikolwiek sposób utożsamiać z polskością. Bo skądże to wyrosło? Przecież nie z polskiej tradycji i historii, ale ze ślepego zapatrzenia się we wzorce zachodnie. A każdy naród powinien być zakorzeniony przede wszystkim w swojej rodzimej tradycji i kulturze. Bo to są elementy, które decydują o niepowtarzalnej indywidualności narodu. Jędrzej Cierniak miał tego pełną świadomość, dlatego z takim umiłowaniem i troską pochylał się nad kulturą ludową we wszystkich jej przejawach. Sam zresztą wyrósł na wsi – w niewielkim Zaborowie położonym w dawnym województwie krakowskim. Tu ukończył szkołę ludową, a że zdradzał nieprzeciętne zdolności, rodzice mimo trudnej sytuacji materialnej zdecydowali się posłać go na dalsze kształcenie do gimnazjum w Bochni. Kiedy przyjeżdżał do rodzinnego domu na wakacje, organizował w Zaborowie widowiska, odczyty, pogadanki, zachęcał do czytelnictwa, sam nawet wypożyczał mieszkańcom książki powierzone mu przez Towarzystwo Szkoły Ludowej. Po zdaniu matury w 1908 r. wstąpił na Uniwersytet Jagielloński na studia polonistyczne. Podczas studiów zaangażował się w działalność wspomnianego Towarzystwa, gdzie mógł realizować swoją pasję i powołanie. Kiedy wybuchła I wojna światowa, Cierniak wyruszył na front jako ochotnik, z nadzieją na odzyskanie przez Polskę upragnionej wolności. Po wojnie nie wrócił już do Zaborowa, lecz osiadł na stałe w Warszawie, gdzie poświęcił się pracy pedagogicznej, artystycznej i oświatowej. W szkołach, w których uczył, organizował odczyty, koła literackie, widowiska teatralne, do których sam pisał teksty oparte na twórczości ludowej, uczył młodzież tańców ludowych, zaszczepiał miłość do polskiego folkloru. W 1923 r. przejął redakcję pisma "Przewodnik Teatrów i Chórów Włościańskich", które przemianował na "Teatr Ludowy". Wreszcie został wizytatorem oświaty pozaszkolnej w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Ta funkcja pozwoliła mu zorganizować w całej Polsce sieć Teatrów Ludowych oraz zaopiekować się uniwersytetami ludowymi. Nie zapominał przy tym o swoim ukochanym Zaborowie. Zawsze z radością odwiedział rodzinne strony, interesując się życiem wsi. Dzięki jego inicjatywie i wsparciu stanął tu Dom Ludowy, który stał się ośrodkiem kultury i oświaty.

W listopadzie 1940 r. Niemcy oddelegowali Cierniaka do pracy w warszawskiej Szkole Podstawowej nr 114 na Targówku (dziś szkoła z dumą nosi jego imię). Człowiekowi na wskroś przenikniętemu duchem polskości kazano nauczać języka niemieckiego. Czynił to, ale jednocześnie na tajnych kompletach nauczał języka ojczystego i historii Polski. Troszczył się przy tym o tak przyziemne sprawy, jak koce, ubrania, żywność, które zdobywał dla swych wychowanków, pragnąc choć trochę złagodzić im biedę i niedogodności czasu wojny. Dzieci darzyły go szacunkiem i zaufaniem, z fascynacją słuchały jego opowieści o Polsce, a kiedy 22 kwietnia 1941 r. został aresztowany przez gestapo i uwięziony na Pawiaku, dały na mszę za jego uwolnienie, a potem posyłały mu do więzienia ubogie, ale z serca ofiarowane dary – główki cebuli, kostki cukru, bułki, trochę cukierków. Tęskniły za swoim nauczycielem i miały nadzieję, że znów do nich wróci. Los jednak zadecydował inaczej. Jędrzej Cierniak spędził w więzieniu prawie rok, z czego kilka miesięcy w szpitalu więziennym. Nie tracił jednak ducha i entuzjazmu, pisał teksty piosenek, urządzał dla współwięźniów widowiska jasełkowe i zapustne. Do końca pozostał wierny swojej pasji i ideałom. 2 marca 1942 r. został wraz z setką innych więźniów rozstrzelany w Palmirach. Miejsce jego rzeczywistego pochówku nie jest znane. Zabrakło świadka, który mógłby to miejsce wskazać. Dlatego mogiła Cierniaka na palmirskim cmentarzu-mauzoleum jest mogiłą symboliczną. Ma za zadanie przypominać, że wśród tysięcy niezawinionych ofiar hitlerowskiego ludobójstwa znalazł się także ten niezwykły człowiek i Polak, od którego w czasach fascynacji obcymi, zachodnimi wzorcami, możemy się uczyć miłości i szacunku do tego, co stanowi o naszej tożsamości narodowej, bez czego nie sposób wyobrazić sobie polską tradycję i kulturę.

.

Źródło:

 Cierniak J., Zaborowska nuta, Warszawa 1956.
 Wspomnienia o Jędrzeju Cierniaku, wybór i oprac. Z. Mazurowa i L. Wyszomirska, Warszawa 1982
 

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1183)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane osoby

Powiązane lokalizacje

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter