Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Sprawa Przybyszewskiej

Autor wpisu: Marta Konarzewska
Data publikacji: 11.02.2011
Okres historyczny: 20-lecie międzywojenne 1918-1939

Rok 1922. Maj. Gmach koszar przy ulicy Am Weissen Turm 1 (obecnie ulica Jana Augustyńskiego 1) na przedmieściu Petershagen (obecnie Zaroślak). Następuje otwarcie szkoły średniej – Gimnazjum Polskiego. Nauka w nim ma trwać 9 lat. Będą tu uczęszczać dzieci obywateli gdańskich pochodzenia polskiego oraz obywateli polskich zatrudnionych w Wolnym Mieście. Nauka będzie płatna, jednak znaczna część uczniów skorzysta z różnego rodzaju ulg, a często zostanie zupełnie zwolniona z opłat.

Powstanie szkoły to inicjatywa Gdańskiej Macierzy Szkolnej – organizacji oświatowej, która działała wtedy w Wolnym Mieście. W jej pracach i projektach brała udział także pewna kobieta, zdolna pisarka, pamiętana przez historię niemal jedynie za sprawą swojego pochodzenia – Stanisława Przybyszewska.
 
Ta działalność nie przyniosła jej jednak satysfakcji ani szczęścia.
 
Była nieślubną córką. Słynnego Stanisława Przybyszewskiego – pisarza, podobno satanisty, guru cyganerii artystycznej – i malarki – Anieli Pająkówny.
 
Wychowywała ją tylko matka, gdyż ojciec po jej urodzeniu wrócił do swojej byłej żony – Dagny Juel, by potem związać się z Jadwigą Kasprowiczową.
 
Całe jej życie było naznaczone piętnem bękarctwa. To przerodziło się w skrajny psychiczno-emocjonalny dystans; wycofany, podejrzliwy, a nawet pełen wstrętu stosunek do świata.
 
Motorem jej życia i twórczości była niechęć do tego, co miałkie, zwyczajne, codzienne i byle jakie. Jak ojciec pałała uwielbieniem do niezwykłości i indywidualizmu.
 
Nienawidziła szarych spraw, szarych ludzi. Charakteryzują ją też (tu już bardzo różni się od ojca) niechęć do własnej płci, erotyki, a także funkcji macierzyńskich. Była morfinistką.
 
Była także samoukiem i molem książkowym. Znała biegle kilka języków obcych. Pochłaniała tomy literatury i pieczołowicie zbierała dokumentację do swoich dzieł.
 
Te najbardziej słynne to trzy dramaty o rewolucji francuskiej. Dziewięćdziesiąty trzeci – o romansie zdeklasowanej arystokratki z młodym jakobińskim działaczem; Thermidor – nieukończona kronika upadku jakobinów w lipcu 1794 roku; oraz Sprawa Dantona – sfilmowana przez Wajdę (w 1982 roku).
 
W 1923 roku Przybyszewska poślubiła malarza Jana Panieńskiego, który był nauczycielem rysunku w Gimnazjum Polskim. To właśnie razem z nim aktywnie uczestniczyła w pracach Macierzy Szkolnej. Gdy w 1925 roku Jan wyjechał na studia do Paryża, gdzie nagle zmarł, bezskutecznie starała się o posadę nauczycielki w Gimnazjum Polskim. Zamiast etatu dostała tylko bezpłatnie dotychczasowe mieszkanie.
 
Utrzymywała się z prywatnych lekcji języków obcych oraz zasiłków i stypendiów Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Korzystała też z pomocy finansowej przyrodniej siostry Iwy Bennet (córki Dagny Juel).
 
Doskonałym źródłem wiedzy o jej życiu są Listy (wydane w latach 1978–1985). Na ich podstawie powstał w 1989 roku spektakl telewizyjny w reżyserii Krzysztofa Bukowskiego.
 
Monolog aktorki Anny Chodakowskiej ukazuje historię ostatnich, dramatycznych lat życia Przybyszewskiej: uzależnienie od narkotyków, zmaganie z chorobą i biedą; doznania intelektualne i estetyczne, ocena cudzych i własnych dokonań twórczych.
 
„Nigdy czyn, słowem rzecz aktywnie popełniona, nie okryje człowieka prawdziwą hańbą. Hańbę wnoszą w życie dopiero rzeczy zniesione. Nie wstydzimy się zbrodni, ani nawet nikczemności; za to wstydzimy się słabości. A cierpieć na reumatyzm w obojgu nogach, mając niecałych dwadzieścia osiem lat – to jest hańba”.
(S. Przybyszewska, Listy)

Źródło:

G. Borkowska, M. Czermińska, U. Phillips, Pisarki polskie od średniowiecza do współczesności. Przewodnik, Gdańsk 2000.
E. Graczyk, Ćma. O Stanisławie Przybyszewskiej, Warszawa 1994.
T. Lewandowski, Dramat intelektu. Biografia literacka Stanisławy Przybyszewskiej, Gdańsk 1982.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1085)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter