Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Władysław Orkan na rubieżach (literatury)

Autor wpisu: Filip Makowiecki
Data publikacji: 09.03.2011
Okres historyczny: 1800-1914

Julian Krzyżanowski nazwał Władysława Orkana "pieśniarzem krainy kęp i wiecznej nędzy”. Trudno o lepsze podsumowanie twórczości pisarza, którego całe życie nierozerwalnie wiązało się z rodzinną ziemią gorczańską. Dogłębna znajomość dramatów i radości mieszkańców roztok była tym, co ten pisarz mógł wnieść do literatury okresu Młodej Polski. Droga chłopskiego syna na artystyczne salony była jednak długa i wyboista.

Franciszek Ksawery Smaciarz, bo tak brzmiało jego prawdziwe nazwisko, które żeby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, zmienił w 1898 roku na Smreczyński, urodził się w 27 listopada 1875 roku w Porębie Wielkiej. Chociaż pochodził z bardzo biednej rodziny, jemu oraz jego starszemu bratu udało się zdobyć wyższe wykształcenie. W szkicu Nieco o szkole Orkan wspominał:
 
„Szkoły dawniej na wsi, we właściwym znaczeniu, nie było. Ot trafił się ktoś, co umiał czytać, rzadziej pisać – i ten podczas zimowych miesięcy, bo latem mowy o tym być nie mogło, młodzież z pobliska poduczał. Taka np. »szkoła« była u mojej Matki, w przysiółku Poręby. Zagraniu, która dzieci z pobliskich rozrzuconych po potokach chałup drukowanego, ślabizować i czytać uczyła. Większa szkoła, prawie już w porównaniu z tamtą akademia, była przy kościele parafialnym, gdzie sam pan organista czytać, pisać, może i rachować uczył”.
 
Na szczęście dla późniejszej kariery małego Franka w jego rodzinnej Porębie otwarto pierwszą szkołę, gdy miał on osiem lat. Po jej ukończeniu kontynuował edukację w czteroklasowej szkole ojców cystersów w Szczyrzycu. W 1888 został uczniem gimnazjum św. Jacka w Krakowie.
 
Przeprowadzka do artystycznego Krakowa była kluczowym momentem w życiu tego syna chłopskiego wspinającego się po drabinie społecznej. Zaangażował się wtedy w działania Organizacji Narodowej, redagował pisemka uczniowskie „Nygus”, „Grom” i „Szczypiórek”. Brał również udział w przedstawieniach teatru amatorskiego. W piśmie satyrycznym „Diabeł” publikował od 1895 roku swoje teksty, które podpisywał już jako Władysław Orkan.
 
W wypełnianej po latach ankiecie „Wiadomości Literackich” na temat Jak się uczyli współcześni wybitni pisarze polscy? wspominał:
 
„Wiersze próbowałem pisać już od klasy czwartej. (...) Teatr lubiłem namiętnie. W klasie siódmej zostałem z internatu »wylany« właśnie za to, że bez zezwolenia seniora wymykałem się do teatru”.
 
Wyznanie to, jak się wydaje, nie było w pełni zgodne z prawdą. Władysław Orkan wcale nie został „wylany” za niewinność. Zaangażowanie w działalność społeczną i artystyczną, wkroczenie w świat krakowskiej moderny, próby literackie i nieszczęśliwa miłość sprawiły, że Franciszek opuścił bardzo wiele lekcji, a siódmą klasę zakończył z czterema ocenami niedostatecznymi na świadectwie. Wprawdzie planował ukończyć szkołę eksternistycznie, ale koniec końców matury nigdy nie zdał.
 
Po porzuceniu edukacji powrócił do Poręby, której poza kilkoma wyjazdami zagranicznymi oraz krótszymi wyprawami do Krakowa i Zakopanego często nie opuszczał. Tam pracował na roli i pisał. Okazało się, że nawet bez regularnych kontaktów ze środowiskiem literackim można zrobić pewną karierę jako pisarz. W 1898 roku wydano jego Nowele ze wstępem Kazimierza Przerwy-Tetmajera, które zapewniły mu całkiem spore zainteresowanie artystycznego Krakowa.

Źródło:

Józef Dużyk, Władysław Orkan, Kraków 1975.
Bolesław Faron, Władysław Orkan, Kraków 2004.
Julian Krzyżanowski, Pieśniarz krainy kęp i wiecznej nędzy. Rzecz o Władysławie Orkanie, Zakopane 1927.
Stanisław Pigoń, Władysław Orkan. Twórca i dzieło, Kraków 1958.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1098)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Powiązane tagi

Galeria

Władysław Orkan na rubieżach (literatury)

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter