Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Archiwum Ringelbluma

Autor wpisu: Ewelina Bartosik
Data publikacji: 01.04.2011
Okres historyczny: II wojna światowa 1939-1945

W czasie Zagłady to niepamięć była postrzegana przez Żydów jako tragedia najbardziej dotkliwa. Prywatne świadectwa w postaci pamiętników, relacji, strzępków notatek w pewien sposób pozwalały ocalić indywidualne istnienie w jego najbardziej podstawowym wymiarze – w wymiarze duchowym. W Warszawie powstała niezwykła grupa historyków i kronikarzy, których misją było uratowanie nawet najdrobniejszego śladu życia polskich Żydów przed zagładą zapomnienia.

Piotrków, wrzesień 1939 roku. Szymon Huberband, piotrkowski rabin, wychodząc ze swego mieszkania, nagle słyszy przeszywający świst spadających bomb. Wojna runęła na miasto zupełnie niespodziewanie. Wszyscy do ostatniej chwili wierzyli, że to najgorsze nigdy nie nastąpi. Rabin postanawia wraz z rodziną jak najszybciej uciec z Piotrkowa i schronić się w pobliskiej wiosce. W drodze do Sulejowa spadają kolejne bomby i… kolejne. Jeden z ładunków zabija jego teścia, żonę i dzieci. Później będzie świadkiem następnej tragedii: Niemcy demolują piotrkowską synagogę. Zrzucają na ziemię zwoje Tory. Drą ją na kawałki. Plują, depczą, mieszają z błotem. Wtedy rabin postanawia spisywać każde świadectwo upodlenia Żydów, każdy akt ich walki, każdą próbę zachowania godności w obliczu duchowej agonii.
 
Warszawa, październik 1940 roku. Powstanie warszawskiego getta. Emanuel Ringelblum, warszawski historyk i działacz polityczny podziemia, na tajnym spotkaniu grupy przyjaciół proponuje powołanie Podziemnego Archiwum Życia Getta Warszawskiego. „Oneg Szabat” (Radość Szabatu – nazwa zespołu badawczego) zaczyna działać jeszcze tego samego dnia. Powstają prywatne relacje członków Archiwum. Rankiem wszyscy wyruszają w miasto, by rozmawiać z przypadkowymi przechodniami, przyjaciółmi, rodziną. Wywiady będą potem przepisywane w kilku egzemplarzach i organizowane w akta. Zajmuje się tym Ringelblum – każdy manuskrypt przechodzi przez jego ręce. Jeszcze przed powołaniem Archiwum prowadził on własne notatki na temat życia ludności żydowskiej w Warszawie i okolicach, które zostają później włączone do pierwszej części dokumentacji w zbiorze pod nazwą Kroniki.
 
Szybko okazuje się, że Niemców nie interesuje, co Żydzi robią między sobą. Brutalne stłoczenie całej społeczności w jednej ciasnej dzielnicy, paradoksalnie ułatwiało budowanie Archiwum. Członkowie „Oneg Szabat” mogli spisywać prywatne zeznania w każdym punkcie miasta: w stołówkach, kawiarniach, w korytarzach kamienic, nie narażając się na interwencję żandarmów. Naziści zajmowali się działalnością nielegalną – odpryskami, które można było ująć w raportach. Wśród dokumentów zebranych w ramach Archiwum znajdziemy nie tylko prywatne relacje czy korespondencję, lecz także: utwory literackie, gazety, plakaty teatralne i filmowe, „gettowy” humor, afisze agitacyjne przeróżnych organizacji politycznych działających w getcie i relacje na temat stosunków polsko-żydowskich – w tym świadectwa pomocy.
 
Rabin Szymon Huberband przeniósł się do warszawskiego getta mniej więcej w tym samym czasie. W organizacji pod nazwą Żydowska Samopomoc Społeczna poznaje Ringelbluma, który proponuje mu pracę w dziale do spraw religijnych. Dotychczasowa działalność kronikarska Huberbanda stanie się częścią wielkiego projektu członków „Oneg Szabat”.
 
Przenosząc się z miasteczka do miasteczka, z getta do getta, będzie notował relacje świadków, nazwiska, miejsca. Będzie opisywał losy synagog, cmentarzy, świętych tekstów. Wśród jego niezliczonych relacji znajdzie się między innymi ta o młodym studencie o imieniu Mosze, który został zastrzelony po tym, jak w heroicznym akcie wbiegł do płonącej synagogi, by ocalić arkę.
 
Archiwum Ringelbluma przetrwało do dziś w dwóch częściach, a historia jego ocalenia jest równie fascynująca, co jego zawartość. W sierpniu 1942 roku – miesiąc po wielkiej akcji likwidacyjnej – członkowie „Oneg Szabat” zdecydowali się ukryć pierwszą partię dokumentów (Ring I). Materiały umieszczono w dziesięciu metalowych skrzyniach i zakopano w piwnicy budynku szkoły na warszawskich Nowolipkach. Skrzynie nie zostały jednak zalutowane – nie zabezpieczono ich też w żaden inny sposób. Przez lata, w wyniku działania wody i innych czynników zewnętrznych część dokumentów uległa całkowitemu zniszczeniu. Drugą część Archiwum (Ring II) ukryto rok później – w budynku pod tym samym adresem (Nowolipki 68), ale tym razem w szczelnych metalowych bańkach po mleku, dzięki czemu przetrwały niemal nienaruszone. Istnieje jeszcze trzecia część materiałów, jednak nigdy nie udało się jej odnaleźć.
 
Tuż po wojnie, w 1946 roku, odkopano pierwszą, a w cztery lata później – drugą część Archiwum Ringelbluma. Dziś stanowi ono najważniejszą część zbiorów Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. W 1999 roku Archiwum zostało wpisane przez UNESCO na Listę „Pamięć Świata”, gromadzącą najważniejsze dokumenty, jakie przechowała ludzkość. Trwają prace nad publikacją całości zbiorów zebranych przez „Oneg Szabat”.
 
Osobiste wspomnienia oraz wszystkie relacje, które udało się zebrać Huberbandowi w czasie jego kilkuletniej pracy kronikarskiej autor zebrał w zbiorze Z dziejów życia religijnego w czasie wojny. Praca jeszcze nie doczekała się publikacji w Polsce.
 
W listopadzie 2010 roku środowisko skupione wokół warszawskiego Domu Spotkań z Historią wystosowało do władz Warszawy petycję o upamiętnienie miejsca ukrycia Archiwum Ringelbluma.

Źródło:

Archiwum Ringelbluma. Dzień po dniu Zagłady, wybór pod red. Marty Markowskiej, Warszawa 2008.
Archiwum Ringelbluma. Getto warszawskie: lipiec 1942–styczeń 1943, wybór pod red. Ruty Sakowskiej, Warszawa 1980.
Szymon Huberband, Kiddush Hashem: Jewish Religious and Cultural Life in Poland during the Holocaust, Nowy York 1987.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1205)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Archiwum Ringelbluma
Archiwum Ringelbluma
Archiwum Ringelbluma
Archiwum Ringelbluma
Archiwum Ringelbluma

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter