Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Edward Abramowski

Autor wpisu: Jan Żółtowski
Data publikacji: 08.04.2011
Okres historyczny: 1800-1914

Edward Abramowski urodził się 17 sierpnia 1868 roku w Stefaninie na Ukrainie. Rodzice – ziemianie o inteligenckich aspiracjach – zapewnili mu najpierw staranne domowe wykształcenie. Potem jako uczeń szkół średnich w Warszawie obcował z wybitnymi osobowościami epoki. 

Abramowski był niezwykle zdolny i ambitny. Debiutował jako publicysta, gdy miał piętnaście lat. Jednak z powodu udziału w konspiracji socjalistycznej nie mógł zdawać matury i studiował jako wolny słuchacz najpierw w Krakowie, a potem w Genewie (kilkakrotnie, w różnych okresach życia) nauki przyrodnicze i filozofię, później także socjologię i psychologię. Był właściwie samoukiem, choć pierwsze samodzielne prace naukowe o charakterze syntetycznym (pod wpływem marksizmu) napisał w wieku studenckim. Od lat młodzieńczych był aktywistą ruchu socjalistycznego, stworzył nawet własne ugrupowanie nazwane Zjednoczeniem Robotniczym (1891), a w roku 1892 należał do założycieli Polskiej Partii Socjalistycznej.
 
W latach 1893–1896 w postawie Abramowskiego dokonał się przełom – w dziedzinie teorii odszedł on od marksizmu, a w dziedzinie praktyki – porzucił politykę. Klarowny wyraz temu nowemu stanowisku dał w pracach publikowanych w latach 1896–1900, które złożyły się częściowo na książkę programową Zagadnienia socjalizmu (1900). Abramowski dokonał w niej radykalnej krytyki teorii i praktyki rewolucji politycznej (wskazując także przenikliwie jej totalistyczne zwyrodnienie) i przedstawił własny program „rewolucji moralnej”.
 
Praca Abramowskiego toczy się odtąd, zgodnie zresztą z pierwszym socjalistycznym wzorem, dwiema przeplatającymi się liniami – teoretyczną i praktyczną. W linii pierwszej odpowiada on różnymi środkami na pytanie: gdzie szukać tych właściwości osoby, które są wolne od negatywnych mentalnych konsekwencji dominacji rynku. Z tego wynikają badania psychologiczne, które opisał w licznych pracach poświęconych pamięci, wspomnieniom, snom, podświadomości i woli. Badania te przekształcały się w dociekania filozoficzne a ich syntezą miała być nieukończona Metafizyka doświadczalna (pisana 1917–1918, opublikowana w 1980 roku).
 
W linii praktycznej Abramowski stał się rzecznikiem i organizatorem różnych form takich związków społecznych, które miały popularyzować kooperację, samopomoc, solidarność i przyjaźń. Był nie tylko autorem publicystycznych wystąpień programowych (Zmowa powszechna przeciw rządowi, 1905; Idee społeczne kooperatyzmu, 1907; Związki przyjaźni, 1912), lecz także współtwórcą Towarzystwa Kooperatystów, Związku Towarzystw Samopomocy Społecznej, Związku Spółdzielni „Społem”, animował również Związki Przyjaźni.
 
Edward Abramowski należy do legendarnych osobowości dwudziestowiecznej kultury polskiej. Pojawia się w różnych utworach literackich, ale pozostawił też trwałe ślady w różnych formach społecznych (spółdzielniach i stowarzyszeniach). Zmarł w Warszawie 21 czerwca 1918 roku jako profesor odnowionego Uniwersytetu Warszawskiego, w przeddzień odzyskania niepodległości, do której współtwórców niewątpliwie należał.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 806)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane osoby

Powiązane lokalizacje

Mapa

Pliki do ściągnięcia

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter