Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Klebark Wielki – brama do Warmii

Autor wpisu: Mariusz Derecki
Data publikacji: 12.05.2011
Okres historyczny: Średniowiecze V-XV w.

Klebark Wielki to malowniczo położona wieś w południowej części Warmii, niegdyś osada walecznych Prusów, do której rozwoju przyczynił się także sam Mikołaj Kopernik.

 

Niewątpliwym atutem zamieszkiwania w tak zwanej Polsce B jest dostępność najprawdziwszego bogactwa kulturowego niemal na wyciągnięcie ręki. Bo czymże jest 4-godzinna podróż do Wilna, 3-godzinna do Lublina albo 3-godzinna na południowe obrzeża Warmii.
 
Jadąc do Olsztyna od strony Szczytna, przez Pasym, w słynnych skądinąd Klewkach nie można nie skręcić na wschód do Klebarka Wielkiego – urokliwej, całkiem sporej wsi, położonej malowniczo na pagórkach nad Jeziorem Klebarskim. Mimo że znajduje się ona w pobliżu dużego przecież miasta, to życie toczy się tu powolnym, spokojnym, leniwym rytmem. Nad wsią góruje wieża neogotyckiego kościoła z 1892 roku. Pierwsza świątynia została tu wzniesiona około 1400 roku, w miejscu dawnej osady Prusów. Zresztą Prusowie mieszkali tu jeszcze w XVI wieku – w 1550 roku miejscowy proboszcz miał bowiem głosić kazania w języku staropruskim. To rzecz niemal niesłychana, ponieważ z historii z reguły dowiadujemy się, że Prusowie zostali wymordowani przez Krzyżaków pod koniec XIII wieku, a ci których nie wymordowano, ulegali szybkiej germanizacji. Niewykluczone zatem, że wzgórze, na którym wznosi się kościół, było niegdyś pruskim grodziskiem.
 
Sama wieś natomiast otrzymała akt lokacji od kapituły warmińskiej 27 maja 1357 roku. Obecne Jezioro Klebarskie nazywało się wtedy z bałtyjska – Ameluną. W latach 1519–1521 sprowadził tu osadników sam Mikołaj Kopernik, urzędujący wówczas na zamku kapitulnym w pobliskim Olsztynie. Natomiast na początku XVIII wieku przy kościele ufundowano szpital, służący również jako przytułek dla ubogich. Była to zatem prężnie rozwijająca się osada. A co ciekawe, w 1863 roku mieszkańcy Klebarka udzielili schronienia powstańcom styczniowym uciekającym z Królestwa Kongresowego.
 
Klebark Wielki to także miejsce urodzenia kilku ważnych i wybitnych osobistości. Tu przyszli na świat Jan Liszewski (1856–1894) – nauczyciel, poeta, etnograf i założyciel „Gazety Olsztyńskiej”, oraz Erich Thiel (1898–1973) – nauczyciel, geograf, podróżnik i profesor Uniwersytetu w Monachium. Na pobliskim cmentarzu można natomiast bez trudu odszukać nagrobek Maryli Nowowiejskiej-Jackowskiej, zmarłej w 1949 roku siostry Feliksa Nowowiejskiego, kompozytora m.in. muzyki do Roty Marii Konopnickiej.
 
I jak to zwykle bywa w małych i dużych miejscowościach, jednym z najciekawszych miejsc jest stary cmentarz położony po dwóch stronach drogi do Silic. Prawdopodobnie przed wojną istniały tu dwa cmentarze – jeden ewangelicki, a drugi katolicki. Na starych nagrobkach widnieją wygrawerowane nazwiska zarówno typowo niemieckie, jak i zgermanizowane, ale mimo wszystko polsko brzmiące. Kwestia narodowości na pograniczu to rzecz niemal zawsze skomplikowana i szalenie delikatna. I wydaje się, że jeśli rodowici mieszkańcy danego terenu sami nieszczególnie chcą rozmawiać o sprawach z tym związanych, to wątku nie powinno się kontynuować. Złożona, powikłana, a często tragiczna historia odpowiada za ten stan rzeczy, trudno więc dziwić się autochtonom, że o pewnych sprawach mówić nie chcą, motywowani lękiem, nieufnością czy zwykłą ostrożnością.
 
Warmia, na której południowych krańcach leży Klebark Wielki, swoją nazwę wywodzi od księstwa Prusów, a dokładniej od plemienia Warmów, które około 1243 roku zostało podbite i znalazło się w granicach państwa krzyżackiego. Prusowie jeszcze długo w drugiej połowie XIII wieku, nie mogąc pogodzić się z utratą niezależności, występowali zbrojnie przeciw rycerzom zakonu, nie byli jednak w stanie oprzeć się naporowi dużo lepiej uzbrojonych i wyszkolonych rycerzy z Europy Zachodniej. Po dokonaniu ostatecznego podboju księstwa Warmów na ich ziemiach utworzono diecezję warmińską, która stała się domeną biskupią. Biskupi przybywający tu z Niemiec częstokroć jednakże popadali w konflikty z wielkimi mistrzami zakonu. Zdarzało się nawet tak, że niektórzy z nich zupełnie dobrowolnie składali hołd królom polskim. Mieszkańcy miast pruskich również nie wykazywali zadowolenia z polityki prowadzonej przez Krzyżaków. Wieści o złotej wolności z nieodległej Korony docierały także do Prus, mieszczanom i miejscowej szlachcie marzyły się swobody i przywileje szlachty polskiej, co z czasem w niemałym stopniu przyczyniło się do wybuchu wojny trzynastoletniej w 1454 roku. Na mocy kończącego ją pokoju toruńskiego z 1466 roku Warmia weszła w skład Korony Polskiej i pozostała w niej aż do pierwszego rozbioru w 1772 roku.
 

Mimo że historia tak okrutnie obeszła się z rdzennymi mieszkańcami tej ziemi, Warmia w niemałym stopniu zachowała swoją różnorodność, której bogactwa nie sposób nie dostrzec. Fale osadnictwa niemieckiego i mazowieckiego, walka o przetrwanie nielicznych potomków walecznych niegdyś Prusów, północny ceglany gotyk kolegiat, kościołów, zamków krzyżackich, biskupich i kapitulnych oraz ratuszy, pozostałości grodzisk pruskich – wszystko to odcisnęło trwały ślad na tym niedużym skrawku północnej Polski, który na pewno warto eksplorować, wędrówkę rozpoczynając choćby od Klebarka Wielkiego.

 

Źródło:

 

Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn 1991.
Notatki z tablicy prezentującej historię kościoła w Klebarku Wielkim.

 

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,2 (głosów: 1289)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki
Klebark Wielki

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter