Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Nasi sąsiedzi menonici, ewangelicy, mariawici

Autor wpisu: barur
Data publikacji: 17.05.2011
Okres historyczny: 1800-1914

Menonici pojawili się w gminie Słubice pod koniec XVIII wieku. Byli to osadnicy zwani Holendrami lub Olędrami. Stanowili pierwszą falę osadniczą. Do naszej gminy zostali sprowadzeni przez dziedzica wsi Świniary Bogusława Stokowskiego. Osiedlili się w Wiączeminie, Sadach oraz Wymyślu. Druga fala osadnicza pojawiła się na początku XIX wieku. Byli to koloniści niemieccy i najbiedniejsza ludność polska.

Menonici byli grupą wyznaniową założoną przez Menno Simonsa (1496–1561), kaznodzieję działającego we Fryzji. Ważną i charakterystyczną dla nich cechą był pacyfizm przejawiający się nie tylko w odmowie pełnienia służby wojskowej, lecz także w odmowie składania przysiąg, stawania przed sądem i sprawowania urzędów. Z czasem menonici zostali zdominowani przez kolonistów wyznania luterańskiego, którzy pochodzili głównie z Niemiec. Sprzyjało temu bliskie współżycie przedstawicieli obu wyznań, trwające od momentu osiedlenia, oraz religijna ugodowość menonitów. Na ogół nie angażowali się oni w spory, najważniejsze było dla nich przestrzeganie nauk moralnych zawartych w Biblii.

Wszystkie funkcje duszpasterskie pełnili u menonitów ludzie świeccy, wybierani przez członków wspólnoty. Duchowym przywódcą gminy był starszy, który celebrował nabożeństwa oraz udzielał sakramentów: chrztu i komunii świętej. Dbał również o to, by przestrzegano zasad religii, a w przypadku ich łamania osądzał winowajcę. Grzesznikowi groziły klątwa i wykluczenie z gminy. Duszpasterzem niższej rangi był kaznodzieja, zwany również nauczycielem. Kaznodzieja-nauczyciel wygłaszał kazania, udzielał ślubów i przewodniczył pogrzebom.

Osadnicy potrafili meliorować urodzajne wybrzeże Wisły i zabezpieczać je przed wylewami. Znali metody karczowania i osuszania podmokłych gruntów i mokradeł, budowali system rowów (kanałów) odwadniających. Na uzyskanej w ten sposób ziemi zakładali pola uprawne, sady i łąki. Otaczali je płotami z wierzbowych gałęzi, których zadaniem było hamowanie szybkości przepływu wody podczas wiosennych i jesiennych wylewów Wisły. Dzięki temu nie przynosiły one większych szkód, a co więcej, były źródłem korzyści w postaci warstwy żyznego mułu rzecznego.

W pierwszej połowie XIX wieku skupiska menonitów znajdowały się także w innych wsiach położonych nad samą Wisłą: w Zycku, Leonowie, Sadach, Świniarach i Wionczeminie (Wiączeminie).

We wsiach nadwiślańskich naszej gminy istniały tradycje uprawy wierzb krzewiastych, których gałęzi (czyli wikliny) używano do różnych celów. Wykonywano z nich płoty otaczające pola uprawne i łąki, a także różnego rodzaju kosze i koszyki. To drugie zajęcie było dla rolników gospodarujących na słabych glebach ważnym źródłem dochodów. Na uwagę zasługuje również eksploatacja złóż torfu, przeznaczanego głównie na opał, oraz tradycja wyrobu serów holenderskich, czyli serów typu edamski lub gouda.

Menonici zakładali sady owocowe, a pozostałe grunty użytkowali jako pastwiska i łąki. Pola uprawne zajmowały stosunkowo niewielką powierzchnię na ich ziemiach.

Dla osadnictwa holenderskiego tych terenów charakterystyczne były trzy typy zabudowań: fryzyjskie, niemieckie, polskie.

Zagroda typu fryzyjskiego to jeden wielki dom łączący pod wspólnym dachem wszystkie budynki stykające się ze sobą pod różnymi kątami. Mieszkanie było oddzielone od części gospodarczej śluzą – sienią i dwiema komorami.

Więcej zabudowań zachowało się w typie niemieckim. Również tu wszystkie budynki znajdują się pod jednym dachem, ale są zbudowane w jednej linii o długości od 12 do nawet 30 metrów. Należą do nich: kilkuizbowe mieszkanie oraz obora i stodoła. Strych pełnił często funkcję stodoły, a w czasie powodzi stawał się schronieniem.

Zabudowania typu polskiego to zagroda w kształcie prostokąta z wszystkimi budynkami usytuowanymi oddzielnie. Po jednej stronie stał dom, naprzeciw niego równolegle znajdowała się stodoła i prostopadle do domu – obora. Wszystkie zabudowania były stawiane na sztucznie usypanych wzniesieniach, które chroniły przed wylewami Wisły.

Odmienność wyznaniowa i kulturalna izolowała menonitów od polskiej, katolickiej ludności wiejskiej, a łączyła z ewangelikami niemieckojęzycznymi, zamieszkującymi wraz z nimi dolinę Wisły. Tylko w niewielkim stopniu dało się zauważyć bliższe związki z Polakami. Na początku XX wieku wielu menonitów wyemigrowało do USA i Rosji.

W czasie wojny menonickich mężczyzn powoływano do służby wojskowej z bronią w Wehrmachcie. Mimo że było to sprzeczne z ich wierzeniami, nie uchylali się oni, ponieważ groziłoby to wysłaniem do obozu koncentracyjnego i śmiercią. Pomagali też w inny sposób, na przykład wysyłając paczki żywnościowe więźniom obozów koncentracyjnych. Po zakończeniu drugiej wojny menonickie gospodarstwa zostały przekazane Polakom.

Pozostałościami po innej narodowości na naszym terenie są: kilka budynków mieszkalnych oraz murowany dom modlitwy w Wymyślu. Inne budowle to: kościół ewangelicko-augsburski w Wiączeminie oraz kilka cmentarzy ewangelickich i menonickich.

Brak menonickich płyt nagrobnych jest przejawem asymilacji menonitów z luteranami. Zasymilowali się również mariawici z katolikami, jeszcze na początku lat 50. XX wieku żyło tu kilka rodzin mariawickich. Śladem po ludziach tego wyznania jest maleńki cmentarz w polu we wsi Rybaki.

Źródło:

Fijałkowski Paweł, Menonickie wspólnoty religijne na Mazowszu, Warszawa 2001.
Szymański Marcin, Gmina Słubice. Zarys monograficzny, Płock 2010.
Szałygin Jerzy, Katalog budownictwa olenderskiego na Mazowszu, „Mazowsze”, nr 6(2), 1995 rok.
Fotografie własne Agnieszka Dybiec.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1479)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Powiązane lokalizacje

Galeria

Nasi sąsiedzi menonici, ewangelicy, mariawici
Nasi sąsiedzi menonici, ewangelicy, mariawici
Nasi sąsiedzi menonici, ewangelicy, mariawici
Nasi sąsiedzi menonici, ewangelicy, mariawici
Kultura i sztuka ludowa okolic Słubic
Kultura i sztuka ludowa okolic Słubic
Kultura i sztuka ludowa okolic Słubic

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter