Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą Politykę prywatności.

[ Zamknij ]

Wasze wpisy

Przybyszewski – duchowy przewodnik Młodej Polski

Autor wpisu: agata trzebuchowska
Data publikacji: 02.06.2011
Okres historyczny: 1800-1914

Wielka legenda Młodej Polski, przedstawiciel krakowskiej cyganerii, prowokator i skandalista, przede wszystkim zaś genialny i wszechstronny twórca, prozaik, poeta i dramaturg, autor manifestu Confiteor, wyznawca hasła „sztuka dla sztuki”, uosobienie polskiego dekadentyzmu.

Stanisław Przybyszewski to niewątpliwie jedna z bardziej charyzmatycznych i wpływowych postaci polskiego życia literackiego. Rola, jaką odegrał w sztuce przełomu XIX i XX wieku, znacznie wykracza poza wątki biograficzne, a nawet sam dorobek twórczy. Przybyszewski był bowiem swoistym mentorem, przewodnikiem wyznaczającym nowe kierunki w sztuce, języku i modzie. Jego ekscentryczny i prowokacyjny sposób bycia (skandale zabarwione erotyzmem i alkoholem) budził gorące i często skrajne emocje.

Przez długi okres Przybyszewski był związany z Niemcami (również tworzył w tym języku) i Norwegią. Tam, już za życia kreując własną legendę, związał się z międzynarodową cyganerią artystyczną, co zaowocowało bliską przyjaźnią (i bogatą wymianą myśli) z takimi twórcami, jak Edvard Munch, August Strindberg czy Richard Dehmel.

W Krakowie zaś Przybyszewski związał się z pismem „Życie”. Publikował teksty i manifesty, które zdecydowanie wkraczały w przestrzeń odbiorcy, przekształciły, początkowo neutralne poglądowo, pismo w trybunę prezentującą dekalog artysty modernistycznego. Najbardziej znaczący okazał się Confiteor, manifest nowej sztuki. Przybyszewski nadał w nim sztuce rangę absolutną, z artysty zaś uczynił kapłana najświętszej religii. Było to wołanie o autonomię aktu artystycznego, który wolny od wszelkich konwenansów i stereotypów intelektualnych stał się celem samym w sobie. Przybyszewski, głos ówczesnego pokolenia, jednoznacznie zerwał z pozytywistycznym i zaangażowanym społecznie modelem sztuki na rzecz aktu twórczego, który zbliża artystę do istoty jedności, do Absolutu. Z opozycyjnych władz poznawczych, jakimi są poznanie dyskursywne (rozum) i poznanie intuicyjne (dusza), faworyzował to drugie umożliwiające komunikację jednostki z rzeczywistością totalną.

Problemy filozoficzne i przemyślenia dotyczące sztuki formułowane przeważnie w esejach Przybyszewski przekładał na język prozy literackiej i dramatu. Był artystą nie tylko płodnym, lecz także rewolucyjnym. Jego schematyczne fabuły prezentujące zasadniczo ten sam typ bohatera (indywidualistę złamanego przez świat społeczny i wewnętrzne demony, odbywającego nieuniknioną drogę ku upadkowi), stanowiły jedynie pretekst do analizy różnych stanów psychicznych. Tak wykreowany typ postaci wymagał nowych technik narracyjnych, różnych od technik powieści realistycznej. W tym celu Przybyszewski wykorzystywał mowę pozornie zależną i monologi wewnętrzne.

Każde jego dzieło, drastycznie przełamujące tabu, budziło żywe reakcje wśród odbiorców, wywoływało burzliwe dyskusje literackie i niejednokrotnie skandale obyczajowe.

Bogata twórczość Przybyszewskiego wywarła znaczny wpływ na ówczesną literaturę, szczególnie skandynawską. W szeroko pojętym życiu kulturalnym przetarł ścieżki przyszłym pokoleniom nie tylko jako pisarz, lecz także, a może przede wszystkim, jako myśliciel i silna, odważna jednostka obdarzona krytycznym umysłem oraz gorącym temperamentem.

Gdy uświadomimy sobie rolę tego twórcy, zaskakuje proces zacierania się jego znaczenia. Z proroka i legendy Młodej Polski Przybyszewski przeobraził się w obiekt badań historyków literatury i przedmiot zainteresowania miłośników polskiej sztuki przełomu XIX i XX wieku.

Metryczka:

Podziel się:  

Oceń artykuł:
  Aktualna ocena: 3,3 (głosów: 1415)

Komentarze (0):

Aby dodawać komentarze musisz się zalogować!

Galeria

Rodzina artysty
Rodzina artysty

Mapa

Zaloguj się przez Facebook
Connect to your Facebook Account
Logowanie



rejestracja
zapomniałem hasła

Newsletter